ਕੌਸਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹੰਝੂਆਂ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਓਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ ਭਰਤ ਵੀ, ਜੋ ਦੁਖ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਭੇਦ ਭੁੱਲ ਕੇ ਸਭ ਅੱਗੇ ਉਚਾਰੇ, ਕਿਰਤਘਨ, ਲਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤਯੋਗ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਇਕੱਲਾ ਖਾਏ। ਉਹ ਵਿਆਹੁਕ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਧਰਮਿਕ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਪਾਏ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਜੀ ਸਕੇ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਨਾਰੀ, ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਦਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਭੋਗੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਲੱਕ, ਮਧੂ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਦਾਸਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੱਜਦਿਆਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਕਪਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਚਿੱਥੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਪਗਲ ਵਾਂਗ ਭਿੱਖ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰੇ। ਉਹ ਮਦਿਰਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੂਏ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹੇ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਪਰ ਅਧਰਮ ਕਰੇ, ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਚੋਰ ਲੈ ਜਾਣ। ਜਿਹੜਾ ਦੋਵੇਂ ਸਾਂਝਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਵੇ। ਉਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਦੇਵ, ਪਿਤਰ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਵਿਅਰਥ ਖੜਾ ਰਹੇ। ਚਾਹੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਪਰ ਗਰੀਬ, ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਮਾਨ, ਦੁਖੀ, ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠਿਆਂ ਜਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ, ਕਰਕਸ਼, ਨਿੰਦਕ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਡਰਪੋਕ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪੁਵਿੱਤਰ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਅਨੁਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਨੂੰਨੀ ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖੇ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗੇ ਜੋ ਵੰਸ਼ਹੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਗੰਦਲਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦਾ ਪਾਪ ਭੋਗੇ। ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਰੋਕੇ ਜਾਂ ਵੱਛੇ ਲਈ ਦੁੱਧ ਕੱਢੇ। ਜਦ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ। ਜਦ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਓਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਕਸਮਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਆਤਮਾ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੀ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਡਿੱਠਾ ਰਹਿ, ਤੈਨੂੰ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿਲਣਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵਿਹਲ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੋਸ਼ਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਭਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਭਰਤ ਐਨਾ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤਦ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਵਚਨ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮুনি ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਰੰਗਹੀਣ ਚਿਹਰਾ ਨਾਲ, ਸੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।