ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨਿਆਂਯੋਗ ਕਰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ਜਾ ਚਲੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦਾਨ ਛਲ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਚਤੁਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥੀ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਦੁਸਟ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ਜਾ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਖੀਰ ਜਾਂ ਚਿਡ਼ਵੀ ਖਾਵੇ, ਪਰ ਵਿਰਥੇ ਹੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਪ ਹੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕਰੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਰਗਟ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਆਲਸੀ, ਅਕ੍ਰਤਘਣ, ਲਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਇਕੱਲਾ ਖਾਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਨਿਸੰਤਾਨ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤੇ ਪੁੰਨ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਰਹੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਰਾਜੇ, ਔਰਤ, ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਸਹੇ, ਜਾਂ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਕੜ, ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੱਜਦਿਆਂ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਖਪੜੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਚਿੱਥੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਮੱਤ ਭੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਿਖ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਾਬ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹੇ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਧਰਮ ਕਰੇ; ਉਹ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਧਨ ਉਸ ਨੇ ਕਮਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੁਟੇਰੇ ਲੁੱਟ ਲੈਣ। ਜੋ ਪਾਪ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ਜਾ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਕਰਨ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦਾ ਪਾਪ ਮਿਲੇ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਪੁੰਨ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਖੜਾ ਰਹੇ। ਚਾਹੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਗਰੀਬ, ਬਿਮਾਰ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ, ਦੁਖੀ, ਆਸ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅਰਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛਲ, ਕਠੋਰਤਾ, ਨਿੰਦਿਆ, ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵੇ, ਅਧਰਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਦੁਸਟ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ ਅਪਵਿੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੈਧ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਸਹੇ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਗੰਦਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਵੀ ਸਹੇ। ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਰੋਕੇ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਲਵੇ। ਜਦ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ। ਜਦ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੇ, ਸੱਚੀ ਤਰਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਢਹਿ ਪਈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਤਿੱਖੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾਈਆਂ, ਤਦ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਖੀਰਕਾਰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਕਸਮਾਂ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਹੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ। ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੇਂ, ਤੂੰ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।