ਕੌਸਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲ ਪਈ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਛਾਲੇ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦਈ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਨੇਕੀ ਵੇਖੀ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਕੈਕੇਈ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਥਾਂ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਉਜਲਾ ਪੁੱਤ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ। ਜਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜਿਹੜਾ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪੀੜਾ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਵਿਚ ਸੂਈ ਚੁਭ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਮਾਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਰਾਘਵ ਲਈ ਪਿਆਰ ਕਿੰਨਾ ਗਹਿਰਾ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।" ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸਚਾ, ਨੇਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਾਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸੁੱਤੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਮਾਰੇ—ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਮਾਲਕ, ਆਪਣੇ ਦਾਸ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਅਧਰਮ ਹੈ—ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਧੋਖਾ ਖਾਏ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ, ਟੈਕਸ ਦਾ ਹੱਕ ਲੈ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਯਜਨ 'ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਹਨ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਸਿਖਾਈ, ਉਹ ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜੋ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ, ਚੰਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੂਧ-ਚਾਵਲ ਖਾਏ, ਵਿਰਥ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦੇਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇ, ਤੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭਰੋਸੇ ਵਿਚ ਆਈ ਗੁਪਤ ਨਿੰਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਘਾੜ ਦੇਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਸੁਸਤ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਆਤਮ-ਪਰਾਧੀ, ਨਿਰਲੱਜ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਫਰਤ ਹੋਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਤੇ ਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਇਕੱਲਾ ਖਾਏ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪਤਨੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਨਿਰਸੰਤਾਨ ਮਰੇ, ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਵੇਖੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਰਹੇ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਪਾਏ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਰਾਜਾ, ਔਰਤ, ਬੱਚਾ, ਵੱਡਾ, ਜਾਂ ਦਾਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਪਾਪ ਸਹੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਸਾਂ ਨੂੰ ਲੱਕ, ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਰੱਖੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜਦ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਖੋਪੜੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭਿਖ ਮੰਗੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਾਬ, ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਜੂਏ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਕਰੇ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਅਮਲ ਕਰੇ; ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੁੱਟ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਉਦੇਖੀ ਕਰੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰੇ, ਤੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਅੱਜ ਹੀ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਖੜਾ ਰਹੇ, ਲੰਬੇ ਬਾਂਹ ਤੇ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰੀਬ, ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਸਮਾਨ, ਦੁਖੀ, ਆਸ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠ, ਕਠੋਰਤਾ, ਨਿੰਦਿਆ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਡਰ, ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਪੁੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਰਾਘਵ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਿਰਮਲ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਦਰਸਾਇਆ।