ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦਰਅਸਲ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦਈ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਜ ਤੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਕੇ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਧਰਮਤਾ ਵੇਖੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦਈ ਨਿਗਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਭਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ? ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੈਕਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ, ਜਿਥੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗੀ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਯੱਗ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਥੇ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਰਾਘਵ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਚੱਲ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਧਨ-ਧਾਨ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਵਿੱਚ ਸੂਈ ਚੁਭ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ ਤਾਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੌਸਲਿਆ ਇੰਝ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਰਾਘਵ ਵਲ ਪਿਆਰ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਅਟਲ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਨੇਕੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਭਰਤ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ: “ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਹੋਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਟੈਕਸ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿਫਾਜਤ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਵੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੰਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਯੱਗ ਵਿਚ ਵਾਅਦੇ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਨਿਭਾਏ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗੁੱਝੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਉਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।” “ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਾਜਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਗੋਆਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਭੇਤ ਰੱਖੇ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ, ਆਲਸੀ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਨਿਰਲੱਜ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਪਾਏ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਾਵੇ। ਉਹ ਵਿਆਹ-ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਬੇਔਲਾਦ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਪਾਏ, ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਨਾ ਮਿਲੇ।” “ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਾਪ ਆਵੇ ਜੋ ਰਾਜੇ, ਔਰਤ, ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਕ, ਸ਼ਹਿਦ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪਾਲੇ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਚਿੱਥੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮੱਤਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਭਿਖ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰੇ। ਉਹ ਮਦਿਰਾ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਜੂਏ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹੇ।” “ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਾਹਵੇ ਕਿ ਨੇਕੀ ਵੱਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਧਰਮ ਕਰੇ; ਅਣਯੋਗ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕੂ ਲੁੱਟ ਲੈਣ। ਜਿਹੜਾ ਦੋ ਪਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਾਪ ਆਵੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਵੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਭਗਵਾਨ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹੇ। ਚਾਹੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਰਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ, ਦੁਖੀ, ਆਸ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਵਾਅਦਾ ਦੇਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਕੌਸਲਿਆ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਘਵ ਵਲ ਅਟੁੱਟ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।