ਕੌਸਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਵੀ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜ ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹਦਾ ਸੀ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਨੇਕੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੈਕੇਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗੀ। ਜਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਜਨਾ ਕਰ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹਵੇਂ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤਨਖੀਚੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੁਖ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਵਿਚ ਸੂਈ ਚੁਭ ਜਾਵੇ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ; ਉਹ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੌਸਲਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਗਿਆਤ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਡਾਂਟ ਰਹੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੇਰਾ ਰਾਘਵ ਲਈ ਪਿਆਰ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਅਟਲ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸੱਚਾ, ਨੇਕੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਾਸ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸੋਈ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੇ।" "ਜੇ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਦਾਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਿਕਾਰਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਅਧਰਮ ਹੈ—ਇਹ ਹਾਲ ਉਹ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖੇ ਤੇ ਉਹ ਧੋਖਾ ਖਾਏ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਰੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਰਾਜਾ ਕਰ-ਵਸੂਲੀ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਰੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਯਜਨਾ 'ਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਰੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਰਥ ਹਨ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਾ ਚੱਲੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਸੁਖਮ ਅਰਥ ਸਿਖਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦਬੁਧੀ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ।" "ਉਹ ਪਿਤਰਹੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੂਧ-ਚੌਲ ਖਾ ਕੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਮੰਦਬੁਧੀ, ਗੁਪਤ ਨਿੰਦਾ ਜਨਤਕ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਲਸੀ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਲਾਜ਼ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਫਰਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਤੇ ਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਧਾ ਭੋਜਨ ਇਕੱਲਾ ਖਾਏ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਵਧੀਆ ਪਤਨੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਰੇ, ਤੇ ਧਰਮਕਰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਨਾ ਪਾਏ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਪਾਪ, ਜੋ ਰਾਜਾ, ਔਰਤ, ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਮਾਰਣ ਜਾਂ ਦਾਸ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਰੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਕ, ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਦਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਖਪੜੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਫਟੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਭਿਖ ਮੰਗੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਾਬ, ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਜੂਏ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਕਰੇ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਕਰੇ; ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਧਨ ਜੋੜਿਆ, ਉਹ ਚੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪਾਪ ਉਹ ਨੂੰ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਂ 'ਚ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਰੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਪਾਪ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਉਦੇਖੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਲੰਗ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਤੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਧੋਖਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਰੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ, ਤੇ ਧਰਮਕਰਮ ਤੋਂ ਤੁਰਤ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਤੇ ਬੇਮਕਸਦ ਖੜਾ ਰਹੇ—ਲੰਬੇ ਬਾਹਾਂ, ਚੌੜੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ, ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗਰੀਬ, ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜੂਰਤ ਨਾਲ ਨੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਧਰਮਕਰਮ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਸ਼ਪਥ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖੀ।