ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਜਦ ਰੋ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਮੈਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਹਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ, ਦੋਵੇਂ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਜਦ ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਅੰਜੂਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਦਿਆਂ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਤੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਭਰੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਹਿ ਉਠੀ: "ਹੁਣ, ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਰਾਜ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਨੇਕੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ? ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੈਕੇਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗੀ। ਜਾਂ, ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਜਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਧਨ-ਧਾਨ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।" ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਰਪਾਪ ਭਰਤ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁਖ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸੂਈ ਚੁਭ ਜਾਵੇ। ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਇਆ, ਹੋਸ਼ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਕੌਸਲਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮਾਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਪਾਪ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਹੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਰਾਘਵ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਨੇਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਨੌਕਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਧ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੋਈ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਮਾਰੇ—ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਅਧਰਮ ਹੈ—ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਧੋਖਾ ਖਾਏ, ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਯਜਨ 'ਤੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਝੂਠੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਾਮ ਰੋਕ ਲਏ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ, ਉਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਜੇ ਨੇਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਾ ਚਲਿਆ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੋਈ ਦੁਰਾਸਤ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਈ ਗਈ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੋਈ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੋਈ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ, ਖੀਰ ਤੇ ਦਲ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਵਿਰਥ ਖਾਵੇ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕਰੇ, ਤੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੋਈ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਉਘਾੜ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੋਈ ਆਲਸੀ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਖਾਣਾ ਇਕੱਲਾ ਖਾਏ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੋਈ ਉਚਿਤ ਪਤਨੀ ਨਾ ਲੱਭੇ, ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਵੇਖੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਪਾਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਔਰਤ, ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਮਾਰਣ ਦਾ ਪਾਪ, ਤੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਪਾਪ, ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਦਾ ਲੱਕ, ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਏ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਦ ਜੰਗ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਕਪਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਫਟੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮੱਤ-ਹੀਨ ਵਾਂਗ ਭਿਖ ਮੰਗੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਸਦਾ ਸ਼ਰਾਬ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਰਹੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਕਰੇ, ਤੇ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜਿਸ ਨੇਕ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ, ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਤੇ ਪਾਪ ਆਵੇ। ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਸੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜਾ ਪਾਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਪਾਪਤਾ ਤੇ ਰਾਘਵ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਬਾਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।