ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਵਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਿਕਾਲੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।" ਜਦ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਰੰਗ ਉਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਮੈਲੀ ਚੋਲਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਗਲੇ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਆਪ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: "ਹੁਣ, ਜੋ ਰਾਜ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦਰਅਸਲ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਇਹ ਕੁਕਰਮ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਰਾਜ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਧਰਮ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੈਕੇਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਪ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ–ਖੁਸ਼ੀ ਉਥੇ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਕਈ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਤ ਨੂੰ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ 'ਚ ਸੂਈ ਚੁਭਦੀ ਹੋਵੇ। ਭਰਤ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਫੇਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉਲਾਹਣੇ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋ, ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰਾਘਵ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੈ।" "ਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਸੁੱਤੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੇ—ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੋਏ ਵੀ ਧੋਖਾ ਖਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।" "ਜੇ ਯਜਨਾ 'ਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿਖਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਸੂਖਮ ਅਰਥ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।" "ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੋ ਦਿਲੋਂ ਬੇਦਰਦ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਖਾਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।" "ਜੋ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੋ ਭੇਤ ਦੀ ਗੱਲ ਜਨਤਕ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੋ ਆਲਸੀ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੇਸ਼ਰਮ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਖਾਏ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੋ ਵਧੀਆ ਪਤਨੀ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਰਹੇ ਤੇ ਧਰਮਕਰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਮੁੱਕਦਾ ਵੇਖੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਆਯੁ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।" "ਜੋ ਰਾਜਾ, ਔਰਤ, ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਜਾਂ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੱਕ, ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਲੋਹਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।" "ਜੋ ਖੋਪੜੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਚਿੱਥੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਿਖ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਉਸ ਤੇ ਆਵੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਨਿਭਾਉਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਵਾਈ।