ਕਈਕਈ ਦੇ ਕਿਰਤਾਂ ਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਭੜਕਦਿਆਂ, ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਕਈਕਈ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਤੂੰ ਨਿਰਦਈ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਕਰਤੂਤ ਬੁਰੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਮਰ ਨਾ ਜਾਵੀਂ। ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਕਰਤੂਤ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਨਵਾਸ ਆ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਇਸ ਖاندان ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਅਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ ਹੈ; ਕਈਕਈ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਵੀਂ। ਤੇਰੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਡਰ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੀਵਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜੋ ਮਾਂ ਬਣ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਨਿਰਦਈ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੂੰ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਪਿਨੀ ਹੈਂ। ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਮੀ। ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਾਪ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੁੱਖ ਹੈਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਪਿਤਾ ਰਹਿਤ, ਭਰਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗੀ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਫਰਤ ਕੀਤੀ। ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਨੀਅਤ ਰੱਖੀ, ਹੁਣ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂਗੀ, ਤੂੰ ਨਰਕ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈਂ। ਨਿਰਦਈ, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ, ਰਾਮ—ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਸਲਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ—ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਸਰਾ ਹੈ? ਪੁੱਤ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਮਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਮਵਾਨ ਸੁਰਭੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਦੋ ਪੁੱਤ ਮਲਵੇ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਓਹਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੰਝੂ ਡਿੱਗੇ। ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੰਝੂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੀ, ਦੁਖੀ, ਰੋ ਰਹੀ, ਓਹਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵਜਰਧਾਰੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਡਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਤੂੰ ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੁਰਭੀ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: "ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਦੋ, ਪਤਲੇ ਤੇ ਮਜਲੂਮ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੇ ਹਲਵਾਹੇ ਦੇ ਥਕਾਵੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਭਾਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਬੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਓਹਲੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ; ਪੁੱਤ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸ਼ਕ੍ਰਾ, ਪੁੱਤ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਦੁਤੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਧਰਮਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ—ਉਹ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਉਸਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤ ਖੋ ਗਏ ਹੋਣ; ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇਗੀ? ਉਹ ਪਤਿਵਰਤਾ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁੱਤ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹੇਂਗੀ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ, ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ, ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਲੋਕ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਬੁਰੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਜਾਂ ਖੁਦ ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾ, ਜਾਂ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਰੱਸਾ ਪਾ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਦਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਤੀਰ ਤੇ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਚੋਟ ਲੈ ਕੇ ਗਿਰਦਾ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹਿਸਕਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ, ਕਪੜੇ ਢੀਲੇ, ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਪਚਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਆਇਆ—ਸੁਣੋ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਭਰਤ, ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ: "ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਮੈਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੂਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਜਾਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਦੀ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਕਈਕਈ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇ ਦੁਖ, ਮਾਂ ਦੇ ਹਾਲ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਸਾਰੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।