ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਭਰਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਤੇ ਲੂਣ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਕੁਟੰਬ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਿਨਾਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਆਈ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਝੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਤੁਾਡੇ ਕਾਰਨ, ਓ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ; ਤੇਰੇ ਭਰਮ ਨੇ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੋਹ ਲਈ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੈ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ, ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਨ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਡੁਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ? ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਵਾਲਾ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੈਣ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਛਾਲੇ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਗਿਆ, ਭੇਜ ਕੇ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਕਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ? ਤੂੰ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਵੀਰ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਹੁਣ ਛਾਲੇ ਪਹਿਨਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਕੇ, ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵੇਖੀ? ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਲਈ ਤੇਰੀ ਲਾਲਚ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਰਾਜ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹਨ, ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਾਂਗਾ? ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਕਿਵੇਂ ਝੱਲ ਸਕਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਕਟਾ ਜਾਨਵਰ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਝੱਲਦਾ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਹਿ ਸਕਾਂਗਾ? ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਪਸਿਆ ਜਾਂ ਬੁਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਪੁੱਤ ਦੀ ਲਾਲਚੀ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੇ ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਮਾਂ ਮੰਨੇ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ? ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਭਰਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਨਿਆਇਕ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੀ, ਨਾ ਰਾਜ-ਚਲਣ ਦੀ ਸਥਿਰ ਰੀਤ ਜਾਣਦੀ। ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੀਤ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮ-ਗਰਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਟ ਗਈ। ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਭਰਮ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਤੇਰੀ ਬੁਧੀ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਗਿਆ? ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੰਦ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਵਿਨਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਅਸੁਖਦ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂਗਾ: ਵਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਦਿਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ, ਪਹਾੜੀ ਗਫਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਿਆ। ਹੁਣ, ਚੌਹਤਰਾਂ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਜਾ, ਜਲਮ, ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਧਰਮ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਮਰ ਨਾ। ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ, ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ? ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਅਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ; ਕੈਕੇਈ, ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਡਰ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਦਿੱਤੀ। ਤੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਜਲਮ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਬੁਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੀਤ ਮੈਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਤੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ; ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਮੀ। ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਸਦਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਨ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੁਖ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਫਰਤ ਕੀਤੀ।