ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮੰਗਿਆ, ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰਦਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆ ਗਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਰਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਯਜਨਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਤੁਸੀਂ, ਉੱਚੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰੋ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰੇ।” ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ: “ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਣਗੇ।” ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਿਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਮਨਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵ ਸ਼ੀਰਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਜਨਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਤਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਮੰਦਬੁਧੀ ਰਾਵਣ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਗਰੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦਾ, ਹਵਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਸੋਚੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬਿਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨਨ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਹੁਣ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ: ‘ਮੈਂ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਅਭੈ ਹਾਂ।’ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ, ਮਗਰੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਉਲੈਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾ-ਤੇਜੀ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਕਾਂਸ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਬਾਦਲ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਆ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ। ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਦਾਨੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਲਾਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ— ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੁਸੀਂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ; ਉਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾ-ਕਲੇਸ਼ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਉਸ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਰਖ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਵਣ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਵਿਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਰੂਤਾ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਯਕਸ਼, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਸ ਹੋ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੰਘਾਰਕ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: “ਭੈ ਛੱਡੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ; ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ, ਮੰਤਰੀ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ। ਇਸ ਕਰੂਤਾ, ਦੈਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਹਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਉਤਨੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਗਰੂਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਗਰਜਦਾ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ—ਉਸ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ। ਉਸ ਗਰਜਦੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਸੁਰਗ-ਲੋਕ ਵਿਚ ਆ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ।