ਜਦੋ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਤ, ਹੁਣ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਰਜ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਜਲਦੀ ਹੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਤੇ ਦਿਲ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਭਰਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦਿਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਬੈਠਾ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਦੁਖ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਉੱਤੇ ਨਮਕ ਪਾਈਦਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸੀ ਬਣਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਆਈ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਤੂੰ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ; ਤੇਰੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨੇ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੋਹ ਲਈ, ਤੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਤੇਰੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਘਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਤੁਰ ਗਏ। ਰਾਜਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਖਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਗਿਆ? ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਮਾਂ? ਰਾਮ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਵੀ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹਿਨ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਛਾਲਾ ਤੇ ਚੰਮ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਲ ਭੇਜਿਆ, ਤੂੰ ਪਾਪਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਖ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ? ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਵੀਰ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਛਾਲਾ ਪਾਇਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲੱਗਦਾ? ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਤੇਰੀ ਰਾਜ-ਲਾਲਚ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਸੀ; ਰਾਜ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਪਮੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਰਗੇ ਸ਼ੇਰ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂ? ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਝੱਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਨਵਰ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਢੋਵੇ? ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਬਲ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਲਚਣੀ। ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਪਾਪਣ ਹੋਵੇਂ। ਪਰ, ਹੇ ਕੁਕਰਮਣੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਜੋ ਸਤਕਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈਂ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਗਈ ਹੈਂ? ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਭਰਾ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਨਿਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜ-ਚਲਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ। ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੱਕੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੁੱਕ ਗਈ। ਇੰਨੇ ਉੱਚੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਮੋਹ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਗਿਆ? ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੰਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੰਦੀ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁਖ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਅਪਰੀਤ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ: ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਦਿਲੋਂ ਉਸਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੱਢਿਆ। ਫਿਰ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ, "ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਜਾ, ਨਿਰਦਯਾ, ਪਾਪ ਕਰਣ ਵਾਲੀ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਤੂੰ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਨਾ ਮਰੀਂ। ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਤੇ ਵਨਵਾਸ ਆ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਜਾਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ; ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿਚ ਨਿੰਦਿਆ ਬਣਾਇਆ। ਤੂੰ ਜੋ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਹੈਂ, ਨਿਰਦਯਾ, ਰਾਜ-ਲਾਲਚਣੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਾਰਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲਤਾ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਭਰ ਕੇ, ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।