ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਸਉਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਖੀਰਕਾਰ ਉਹ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਬੈਠਾ। ਫਿਰ ਕਿਸੀ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਸੰਭਾਲ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ; ਹੌਸਲਾ ਫੜ, ਪੁੱਤਰ। ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਭਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਜਲਦੀ ਕਰ, ਅਤੇ ਵਸੀਠਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਨ ਮਨੋਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ? ਮਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜਖ਼ਮ ਉੱਤੇ ਲੂਣ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼-ਨਾਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਆਈਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੀਲੇ ਕੋਲੇ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਧੋਖੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ। ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ; ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੋਹ ਲਈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਆਖਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਗਿਆ? ਕੈਸੇ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਰਾਮ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਵੀ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੈਣ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਗਿਆ, ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ? ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਬੀਰ, ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਵਸ਼ੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਲਾਲਚ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਘਰ ਉੱਤੇ ਲਿਆਈ ਹੈ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂ? ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ ਬਲਵਾਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਢੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਸ਼ੂ ਵੱਡਾ ਵੱਝਾ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਮਾਂ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਮੰਦੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਦਾ ਰਹੇ। ਪਰ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਐਸਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪੂਰਖਿਆਂ ਨੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਭਰਾ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਤੂੰ ਨਿਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਧਰਮ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ। ਰਾਜ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇක්ෂਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਮੋਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ? ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੰਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਤੁਲ ਗਈ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ: ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਘਰ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਮਨੋਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਨੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਵੱਜਾ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਦਹਾੜਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ, ਭਰਤ ਨੇ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ। "ਕੈਕਈ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਰਹਿ, ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀ, ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਧਰਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮਰ ਨਾ। ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਨਵਾਸ ਆ ਗਿਆ? ਘਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਅਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਕੈਕਈ, ਤੂੰ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਡਰ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿੰਦਤ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ।