ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਸੇਵਕ ਹਾਂ—ਸਿਆਣੀ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸ। ਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਰਮਲ ਹਨ।" ਭਾਰਤ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।" ਭਾਰਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਕਰਤਬ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਸੱਚਾ, ਅਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਮਾਂ, ਰਾਜਾ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸੱਚੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ?" ਭਾਰਤ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਖਰੀ, ਉੱਚਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕੈਕੇਈ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਰਾਜਾ, 'ਰਾਮ! ਸੀਤਾ! ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਕਹਿ ਕਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।" ਕੈਕੇਈ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਆਖਰੀ ਬੋਲ ਆਖਿਆ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਖ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦਾ ਚਿਰ-ਸੁਖ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ?" ਮਾਂ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ 'ਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਡੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਚੌਕ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਾ 'ਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਪੁੱਛਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। "ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਲਈ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ?" "ਕੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੋਭੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ? ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਰਭ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਡੰਡਕਾ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ?" ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਆਣੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਪਰ ਭਟਕ ਗਈ ਹੋਈ, ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਲੈਈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।" "ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ, ਪੁੱਤ, ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨ-ਵਾਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹੀ ਕੀਤਾ।" "ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਮਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ।" "ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ, ਹिम्मਤ ਰੱਖ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਨਿਰਭੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਸਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਅਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਹਿਤ, ਸਤਤਰ-ਤੀਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਨ-ਵਾਸ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਸੀ?" "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਖ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ 'ਤੇ ਨਮਕ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਨਾਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਆਈ; ਪਿਤਾ, ਜਲਦੀ ਕੋਲ ਨੂੰ ਲੱਗ ਕੇ, ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਤੂੰ ਸੀ।" "ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ, ਪਾਪੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ; ਤੇਰੀ ਭਟਕਣ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਲੀਨ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਿਆਈ, ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਖੋ ਲਿਆ।" "ਸੱਚ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਤਾ, ਤੇਰੇ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਮਰ ਗਿਆ।" "ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਪਿਤਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਨ-ਵਾਸ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਗਲਤ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜੰਗਲ ਗਿਆ?" "ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹੋਣ?" "ਉਹ ਮਹਾਨ, ਸਦਾ ਧਰਮਵਾਨ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।" "ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੀ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭੈਣ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਲੱਕੜ-ਕਪੜੇ ਤੇ ਮਿਰਗ-ਚਮੜੀ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ, ਮਾਂ, ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ?" "ਜੋ ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਲੱਕੜ-ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਵਨ-ਵਾਸੀ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵੇਖਦੀ?" "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਚ ਤੇਰੀ ਲੋਭੀ ਮੰਨਤਾ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ; ਰਾਜ ਲਈ, ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਲਿਆਈ।" "ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹਨ, ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਾਂ?" "ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ।" "ਮੈਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ, ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਕਿਵੇਂ ਝੱਲ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਹਿ ਸਕਦਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ, ਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਬਾਰੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।