ਭਰਤ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਉਹ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਨ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੈਕਈ ਨੇ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਂ ਸੱਚ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਪਰ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਅਣਜਾਣ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਪਿਆਰੀ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਵੀ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਜੋ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਪਿਓ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਪਿਓ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ!" ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਪਿਓ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਰਤ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਦਾ ਸੀ, ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਦਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਸਮਾਨ। ਪਰ ਹੁਣ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ—ਇੱਕ ਅਸਮਾਨ ਬਿਨਾ ਚੰਦ ਦੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਬਿਨਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਾਂਗ।" ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੋਣ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਝ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੱਟੇ ਸਾਲ ਦੇ ਡਾਲ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ-ਸਦৃਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਠ, ਉਠ! ਤੂੰ ਇਥੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ? ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਤੂੰ ਦਾਨੀ, ਯਜਮਾਨ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" ਭਰਤ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੋ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਾਸਾ ਬਦਲ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣਗੇ, ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਚਾਹਤ ਤੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਾਂ, ਕਿਸ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ? ਧੰਨ ਹਨ ਰਾਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਰੀਤਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।" "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਤੁਰੰਤ ਝੁਕ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਹੱਥ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਪੋਂਝਦੇ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਹੱਥ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਭਰਤ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਉਹ ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਪਿਉ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਿਉ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ, ਹੁਣ ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ—ਹੇ ਮਾਂ, ਪਿਉ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ ਸੀ?" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦਾ ਆਖਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਭਰਤ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ, "ਰਾਜਾ, 'ਰਾਮ! ਸੀਤਾ! ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਚਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਚਲੇ ਗਏ। ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ, ਕਾਲ ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ, ਇਹ ਆਖਰੀ ਬੋਲ ਆਖਿਆ ਸੀ: 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣਗੇ।'" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਦੁੱਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ; ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਧਰਮੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ?" ਮਾਂ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬਾਤ ਭਰਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਸੱਚ ਆਖਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੱਸਿਆ, "ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਡੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਕਿਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਤਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਦੌਲਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ? ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਧਨੀ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ? ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਲ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੀ? ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੋਰ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਡੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ?" ਤਦ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ। ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਕੈਕਈ, ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਤੁਰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਧਨੀ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਲ ਅੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰੀ। ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਕੋਲੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਨ-ਵਾਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹੀ ਕੀਤਾ।" "ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।