ਭਰਤ ਨੇ ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਜੀਬ ਚੁਪ ਚਾਪੀ ਅਤੇ ਸੁਸਤਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ? ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਉਂ ਸੁਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਅਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਮੰਦ ਸ਼ਕੁਨ ਦਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ।” ਉਹ ਚਰੋਟੀਅਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।” ਭਰਤ ਦਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਗੁਮਸੁਮ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨ-ਮਤਿ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ, ਵੈਜਯੰਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਗੱਡੀ ਥਕ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵੇਦਾਰ ਉਠੇ ਅਤੇ ਭਰਤ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਘਵ (ਭਰਤ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਥਕੇ ਹੋਏ ਰਥੀਏ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?” ਭਰਤ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁਭ ਅਨੁਭਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਭਰਤ ਨੇ ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ: ਸੜਕਾਂ ਗੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਜਗਾ ਰੁਖਾਪਨ ਹੈ; ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਨਹੀਂ, ਚਮਕ-ਤਮਕ ਗਾਇਬ ਹੈ, ਯਜਨ-ਹਵਨ ਦੀ ਰੀਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂਆਂ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ, ਘਰ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਈਨਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਗਾਇਬ ਹੈ, ਆੰਗਣ ਗੰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦਰ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਭੇਟਾਂ ਵਿਖੇ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਯਜਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮੰਦ ਹੈ; ਫੁੱਲ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਗੁਲਦਸਤੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ। ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਗੰਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ, ਪਤਲੇ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦਿੱਖ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਮਿਨਾਰ ਖਾਲੀ, ਮਹਲ ਸੁਨੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਭਰਤ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜੀਬ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਏ, ਮੰਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕ ਗਿਆ, ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਆਸਨ ਛੱਡ ਕੇ ਉਠੀ। ਭਰਤ, ਜੋ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਠਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਹੈ? ਰਥ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਤੇਰਾ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਠੀਕ ਹਨ? ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੇਰ-ਖ਼ਬਰ ਦੱਸ।” ਭਰਤ ਨੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ, “ਮਾਂ, ਅੱਜ ਸੱਤਵੀ ਰਾਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦਾਦਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਸੀ; ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਦੋਵੇਂ ਠੀਕ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਚ ਦੱਸ।” ਭਰਤ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੀ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਖੱਟ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਮਾਂ, ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਉਹ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਹਨ?” ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਯਜਨ-ਪਰਾਇਣ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਥ ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹਾਏ, ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ!” ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਪਸਾਰ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਦੁਖ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਭਰਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਖੱਟ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਬੈਠਦੇ ਸੀ, ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ, ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਅੱਜ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ—ਚਾਂਦ ਦੇ ਬਿਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ।” ਆਖਰ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਜੂ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ।