ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਯਜ्ञ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਲੱਖ ਵਿੱਚ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਪੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਦਿਓ।” ਉਹ ਪੁਜਾਰੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ! ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਰਤਨ, ਮੂਲਯਵਾਨ ਮਣਕਾ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ—ਜੋ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇ—ਦਿਓ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਚਾਂਦੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਇਹ ਦੌਲਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਯੋਗ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਨਾ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਬੂਨਦਾ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ਜ ਨੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨੀ, ਬੀਰ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਯਜ्ञ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਟਿਲ, ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਉੱਚ ਵਰਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ! ਤੁਸੀਂ ਕੁਲ ਵਾਧੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਕਰੋ।” ਤਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਤੁਹਾਡੇ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।” ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਕੁਝ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ्ञ ਕਰਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਮੇਸ਼ਟੀ ਯਜ्ञ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲੈਣ ਲਈ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ! ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਨਾਂਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੀ ਅਪਮਾਨਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਤਾ ਸੂਰਜ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪਵਨ ਉਸ ਕੋਲ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲਹਿਰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਬਹੁਤ ਡਰ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਸੋਚੋ।” ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਹੁਣ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘ਮੈਂ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜੈਯ ਹੋਵਾਂ।’ ਮੈਂ ਇਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਖੁਦ ਆ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਰਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ, ਲਾਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਲੇਸ਼ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਉਹ ਮੂਰਖ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਘਮੰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਯਜ्ञ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤੱਕ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।