ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਭਰੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਦਿੱਖੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਲੈ ਕੇ, ਤੇ ਮਹਾਨ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਉੱਚ-ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅੰਦਰਲੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਚੱਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਉਠਾਂ, ਊਠਾਂ, ਗਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਖਚਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲੇ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਿਰ-ਵੈਰੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਵਾਂਗ ਘਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਦਾਮਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹਾਵਣੇ, ਦੂਰਲੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਐਲਾ-ਧਾਨਾ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਤੇ ਅਗਨਿ-ਅਸਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਸੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉਜਲਾ, ਪੱਥਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੈਤ੍ਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰੁੰਡਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੀਰ ਮਤਸਯ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਤੇਜ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਕੁਲਿੰਗਾ ਨਾਮਕ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਠੰਢੇ ਕੀਤੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਨ੍ਹਾਏ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ, ਸੋਹਣੇ ਰਥ ਵਿਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚਲਿਆ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਗੀਰਥੀ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਟੀਕੋਸ਼ਠਿਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਮਵਰਧਨ ਤੱਕ ਆ ਗਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਾਸ, ਜੰਬੂਪ੍ਰਸਥ ਆਇਆ; ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਸੋਹਣੇ ਪਿੰਡ ਵਰੂਥਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉੱਥੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਉੱਜਿਹਾਨਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰੇ ਦਰੱਖਤ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਿਆਰੇ ਸਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਉਤਤਾਨਕਾ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕਈ ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆ ਰਥਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣੀ ਝੋਪੜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਕਪੀਵਟਾ ਉੱਤੇ ਲੌਹਿਤਯਾ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਏਕ-ਸਾਲਾ, ਵਿਨਤਾ ਤੇ ਗੋਮਤੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਕਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਕੇ ਸਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੂ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਫੈਦ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਜਿੱਥੇ ਨੇਕ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ, ਮੈਨੂੰ ਚਹੁੰ-ਓਰ ਮਰਦਾਂ-ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਬਾਗ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਨ ਪਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਬਾਗ ਚਹੁੰ-ਓਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਉਦਾਸ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਾਰਥੀ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਾਹਨ, ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂ ਜਾਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ; ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਗ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਹਨ, ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਿਚ ਰਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਅੱਜ ਮੌਸਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵਹਿ ਰਹੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਨਗਾਰੇ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਸਦਾ ਵੱਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮੰਦ ਮੰਦ ਚੱਲਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਖਰਾਬ ਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸਾਰਥੀ, ਆਪਣੇ ਸਗਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਲੱਭਣੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਥ ਵਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਵਾਹਨ ਨਾਲ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਵੈਜਯੰਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।