ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਾਸੇ ਮਾਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਏਰਾਵਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁਤੇ ਹੋਏ ਖਚਰ ਵੀ ਦਾਤ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਹੋਏ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਤੇ ਮਾਮਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਅਦਵਿੱਤੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਅੰਦਰਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਖਿਆ; ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਚੱਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨੌਕਰ ਉਟਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖਚਰਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਆਰਯਕਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਰਗੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਹੱਤਰਵੀਂ ਅਧਿਆਇ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਦਾਮਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਖਸ਼ਵਾਕੁ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਦੂਰ, ਪਿੱਛੇ ਵਹਿੰਦੀ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਲਾ-ਧਾਨਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਤੇ ਅਗਨਯਮ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਿਆ। ਸੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤ, ਪੱਥਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਚੈਤ੍ਰ ਵਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਭਾਰੁੰਡਾ ਵਨ, ਜੋ ਮਤਸਿਆ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਯਮੁਨਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਲਿੰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਠੰਢੇ ਕੀਤੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਏ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੀ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚੱਲਿਆ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਸੀ, ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਟਿਕੋਸ਼ਠਿਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਮਵਰਧਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ, ਜੰਬੂਪ੍ਰਸਥ ਆਇਆ; ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪਿੰਡ ਵਰੂਥਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਥੇ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਹਿ ਕੇ, ਉੱਜਿਹਾਨਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵੱਲ ਚੱਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਪਿਆਰੇ ਸਾਲਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਧਿਆ। ਹਰ ਪਾਰ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਤਤਾਨਕਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੋਪੜੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਲੌਹਿਤਿਆ ਨਦੀ ਕਪਿਵਟਾ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਏਕ-ਸਾਲਾ, ਵਿਨਤਾ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਕਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਲਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦੀ ਸਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਥਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਮਨੂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਸਤੇ ਤੇ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਦੇਖੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।" "ਅਯੋਧਿਆ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਥਵਾਹਕ, ਇਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਫਿਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਪੁੰਨ ਹਨ, ਇਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਕਦੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਮਹਾਂ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ; ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।" "ਪਰ ਅੱਜ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ; ਬਾਗਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਭਰ ਖੇਡ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਗਾਂ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਰਥਵਾਹਕ, ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸਵਾਰੀ, ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬਾਗਾਂ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਝੜੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਰੋ ਪਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਮਾਤਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ।" "ਮਿੱਠੀਆਂ, ਨਰਮ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਵਚਨ ਬੋਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਤ, ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਧੂਪ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੀਆਂ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।" "ਕਿਉਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਜਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੀ, ਜੋ ਡੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਵੀਨਾ ਦੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ?" "ਕਿਉਂ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਨਾ ਸੁਸਤ ਚਲਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।