ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਵਾਰ ਅਧਿਆਯਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤੇ ਨਿਆਈ ਮੰਤਰੀ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਮਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਐਰਾਵਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਣੇ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਚੰਗੀ harness ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਖਚਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਕੁੱਤੇ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਦੰਦ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਤੇ ਮਾਮਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਵਾਨਗੀ ਵੇਲੇ, ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਤਿਆਸ਼ੀ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ, ਆਦਮੀ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਹਿੱਸਾ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਵਿਖਿਆਤ ਭਾਰਤ ਨਿਰਵਿਘਨ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਤੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਸੈਂਕੜੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ harness ਕਰਕੇ, ਨੌਕਰ ਕੂਟ-ਕੂਟ ਕੇ, ਉੱਟਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਖਚਰਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਆਦਰਯਕ ਵਰਗੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਵਰਗੇ ਘਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਯ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਭਾਰਤ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਾ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਨੇ Sudāmā ਨਦੀ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਖਿਆਤ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਦ੍ਰੂ ਨਦੀ, ਜੋ ਦੂਰੇ, ਉਲਟ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। Ela-dhāna ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਤੇ Agneyam (ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਵਾਲਾ ਥਾਂ) ਵੀ ਲੰਘਿਆ। ਸੱਚੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਵਿਖਿਆਤ ਭਾਰਤ ਨੇ, ਪੱਥਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੈਤ੍ਰਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰੁੰਡਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਤਸਿਆ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਤੇਜ਼ ਵਹਿ ਰਹੀ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ (ਕੁਲਿੰਗਾ), ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਤੇ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਠੰਢੇ ਕਰਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਏ, ਪਾਣੀ ਪਿਆ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਭਾਰਤ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਵਾ ਵਰਗਾ, ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਰਾਘਵ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ (ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ), ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਟੀਕੋਸ਼ਠਿਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਮਵਰਧਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ, ਜੰਬੂਪ੍ਰਸਥ ਆਇਆ; ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪਿੰਡ ਵਰੂਥਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਜਿਹਾਨਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਰਖ਼ਤ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰੇ ਸਾਲਾ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਜੋੜਿਆ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਹਰ ਪਾਰ ਤੇ ਰੁਕ ਕੇ, ਉੱਤਾਨਕਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਲੰਘੀਆਂ। ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੋਲ ਝੋਪੜੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਰਗਾ, ਲੌਹਿਤਯਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਕਪਿਵਤਾ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। Eka-sala, Vinata, ਤੇ Gomati ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਕਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੇ ਸਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਜੰਗਲ ਲੰਘ ਕੇ, ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਮਨੂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਦੇਖੀ — ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਸ਼ਹਰ, ਜਿਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।" "ਅਯੋਧਿਆ ਦੂਰੋਂ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਪਰ ਇਹਦੀ ਧਰਤੀ ਪੀਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।" "ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ; ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।" "ਪਰ ਅੱਜ, ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਮੈਂ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ; ਬਾਗ, ਜੋ ਦਿਨ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ, ਹੁਣ ਸੁੰਨੇ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਗ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੇ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਨਾਲ, ਪਰ ਅੱਜ, ਉਹ ਵਿਹਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨਾਂ 'ਤੇ ਰੋਣਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਇਹ ਸ਼ਹਰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਰਥ, ਨਾ ਹਾਥੀ, ਨਾ ਘੋੜੇ ਦਿੱਸਦੇ।" "ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂ ਜਾਂਦੇ; ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਗ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।" "ਪਹਿਲਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਹੁਣ, ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ।" "ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਝੜੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਦਰਖ਼ਤ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ।" "ਮਿੱਠੇ, ਨਰਮ ਵਚਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਧੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇ ਜਾਂਦੇ, ਹੁਣ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।" "ਕਿਉਂ ਆਜ, ਸ਼ੁਭ ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ, ਜੋ ਕੋਣ-ਕੋਣ 'ਤੇ ਵੱਜਦੇ ਡੰਬ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਵੀਣਾ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਧੁਨ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸੁੰਨੇ, ਨਿਰਜੀਵ, ਤੇ ਉਦਾਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਸਾਰਥੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।