ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਆਸਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਇਆ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੱਚਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਨ ਬਦਲ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾ ਆਈ। ਇੱਕ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਣਦਾ?" ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਸ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਣ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ।" ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਸਪਨੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬੇਸੁਧ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਝੜ ਕੇ ਗੰਦਲੇ, ਮੈਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।" "ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਗੰਦਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਫਿਰ ਉਹ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਇਸ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਚੰਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਗਈ।" "ਸ਼ਾਹੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੂੰਡ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਮੁੜ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਗਈ।" "ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡਦੇ ਵੇਖਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।" "ਉਹ ਜਲਦੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲਗਾਉਣ ਲਾਏ ਹੋਏ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।" "ਇਹ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਤ ਮੈਂ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ; ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਮੈਂ, ਜਾਂ ਰਾਮ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਗਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅੱਗੀ ਦੇ ਚਿਤੇ ਉੱਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਨੋਕ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਿਹਾ; ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਬੇਚੈਨ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਕੋਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਛਾਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਗ੍ਰਿਣਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਣਜਾਣ ਮਾਰਗ ਵਾਲਾ ਅਸ਼ੁਭ ਸਪਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣਾ ਸਪਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਖਾਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਆਦਰ ਸਨਮਾਨ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਭੇਜਦੇ ਹਨ; ਜਲਦੀ ਚੱਲੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਤਕਾਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲਵੋ, ਹੇ ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" "ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਮੇ ਲਈ ਵੀਹ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਰਾਜਪੁੱਤਰ, ਦੱਸ ਕਰੋੜ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਠੀਕ ਹਨ? ਰਾਮ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?" "ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ?" "ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ?" "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਤਿੱਖੀ, ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ—even ਉਹ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਿਹਾ?" ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ; ਭਾਗ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।" ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ; ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਚਲਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋਗੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।" ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਕੈਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਮੇਰੀ ਵਧਾਈ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਈਂ।" "ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਵਧਾਈ ਦੇਈਂ; ਅਤੇ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਵੀਰ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹਾਥੀ, ਵਧੀਆ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਚਮੜੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਕੇਕਯ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸੌ ਘੋੜੇ ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।