ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਸ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਆਯਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਚੀਤੇ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵੇਖੇ। ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਰੁਕੇ ਨਹੀਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਾਜ ਲਈ ਦੂਤ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਨਾ ਥੱਕੇ, ਨਾ ਰੁਕੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨਹੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੀ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਦੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੁਝ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਇਆ, ਦੂਜੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕ ਤੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਚੰਗੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਤੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਕ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਣ, ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈ। ਰਾਤ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਵੈਰਵੇਲੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਝਾੜੀ ਹੋਈ, ਗੰਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਗੰਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਅੱਗ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਗਈ ਵੇਖੀ। ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਤੇ ਅੱਗ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਚਿਰ ਗਈ, ਬਹੁਤ ਦਰੱਖਤ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ’ਤੇ ਬੈਠੇ, ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੱਚਿਆਰ ਤੇ ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਉੰਗਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਚਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੁਤੇ ਰਥ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਇਕ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ ਆਕਾਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ; ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ, ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖਚਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੁਤੇ ਰਥ ’ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚਿਤਾ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲੱਕੜਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਛਾਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਘਿਣ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਅਣਜਾਣੇ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਜੀਬ ਸ਼ਕਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਭਰਤ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਧਰ ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਮਹਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖਾਈ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਇਜ਼ਤ ਪਾਈ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਲਦੀ ਚੱਲੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਲਵੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ। ਇੱਥੇ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਮੇ ਲਈ ਵੀਹ ਕਰੋੜ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੱਸ ਕਰੋੜ ਹਨ।” ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੇਡ ਪੁੱਛੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਰਾਮ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ, ਤੇਜ਼, ਗੁੱਸੇਵਾਲੀ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?” ਭਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ; ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਲਵਾਂ; ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਉਤੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਣਕੇ ਪਾਸ ਗਿਆ।