ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਉਚਿਤ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕ੍ਸ਼ੁਮਤੀ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਧਿਭਵਨ ਤੋਂ ਵਗਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਹਲੀਕ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਦਾਮਾਨਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਾਲੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ, ਜਹਿੱਲ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਤਾਹ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਹਰਣ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਉਤਾਵਲ ਵਿੱਚ, ਲੰਮੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਆਖ਼ਿਰ, ਉਹ ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਸ਼ਹਿਰ — ਪਹਾੜੀ ਨਿਵਾਸ — ਤੱਕ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਾਜ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਣਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਉਸੇ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਦੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਆਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਂਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਉਸ ਦੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਤੇ ਨਾਟਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਾਵਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਭਰਤ, ਚੰਗੇ ਬੋਲ, ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਭਰਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੀ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬੇਤਰਤੀਬ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਗੰਦਲੇ, ਮੈਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਖਾਂਦੇ, ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਮੁੜ-ਮੁੜ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਜ ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਚਿਰ ਗਈ, ਕਈ ਦਰੱਖਤ ਸੁੱਕ ਗਏ ਤੇ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧੂੰਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਲਗਾਉਣ ਲਾਏ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਕੇ, ਖਚਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥੀ 'ਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਤ ਮੈਂ ਵੇਖੀ। ਹੁਣ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ, ਜਾਂ ਰਾਮ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਖਚਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਧੂੰਆਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਮੈਂਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਥਰਥਰਾਹਟ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਰਛਾਈ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਘਿਨ ਆਉਂਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਆਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਜੀਬ ਦਿਖਾਈ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ।" ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਚੈਪਟਰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਂ ਲੰਘ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਖਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਪੁਜਾਰੀ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਖ-ਸੰਦੇਸ਼ ਆਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਚੱਲੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਵਸ਼ਕ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲਵੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ। ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਮਾ ਲਈ ਵੀਸ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦਸ ਕਰੋੜ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਠੀਕ ਹਨ? ਰਾਮ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਕੌਸਲਿਆ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਤੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਹਨ, ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰੋਗ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਵਾਲੀ, ਤਿੱਖੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ, ਚਤੁਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ — ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਿਹਾ?" ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੂਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।