ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਰਦੰਡਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਚਹਿਕਦੇ ਸਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਨਿਕੂਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਲਿੰਗਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਬੋਧਿਭਵਨ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਹ ਬਾਹਲੀਕ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਦਾਮਾਨਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੰਘੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦਾ ਆਵਾਸ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਾਲੀ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਹਰਣ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵੇਖੇ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਥਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਵਧੀਆ ਨਗਰ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਕੁਟੰਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਾਜ ਲਈ ਉਹ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬਿਨਾਂ ਥੱਕੇ ਤੇ ਰੁਕੇ, ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਓਸ ਵੇਲੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਉਸੇ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸੁਖਦ ਸਪਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਉਹ ਸਪਨਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਈ ਮਿਤਰ ਵਾਦ-ਵਾਦ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਕਰਦੇ, ਹੋਰ ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਤੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਭਰਤ, ਚੰਗੇ ਬੋਲ, ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿਚ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਰੂਹੀ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ?" ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਮਿਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਣ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਆਈ ਹੈ, ਉਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਅਸੰਭਾਲੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਗੰਦੇ, ਮੈਲੇ ਜਲ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਉਥੇ ਤੇਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥੀਂ ਤੇਲ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਖਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਲਟਕਾਇਆ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾਇਆ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ।" "ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਤੇ ਅੱਗ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਚਿਰ ਗਈ, ਬਹੁਤ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਚਮੜ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਉੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਖੱਚਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥੀ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ, ਵਿਟਕਰੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਮੈਂ ਵੇਖੀ। ਇਸਦੇ ਅਰਥ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ, ਜਾਂ ਰਾਮ ਦੀ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਖੱਚਰਾਂ ਦੀ ਰਥੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਚਿਤਾ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਦਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਖੰਕ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਮੇਰੀ ਛਾਂ ਵੀ ਛੋਟੀ ਹੋ ਗਈ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਸਪਨਾ, ਜਿਸਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਸਪਨੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ, ਆਪਣੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਕਠਿਨ ਖਾਈ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜੇ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਪੁਜਾਰੀ ਜੀ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਭੇਜੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸੁਖ-ਸਮਾਚਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੰਤ ਚਲ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਨੂੰ ਦੇ। ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਤੇਰੇ ਮਾਮਾ ਲਈ ਵੀਸ ਕਰੋੜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਠੀਕ ਹਨ? ਰਾਮ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਧਰਮਵਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਸੁਖੀ ਹੈ? ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਮਾਂ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਮੱਧਲੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਖੀ ਹੈ?