ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਨੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਮਹਿਰਸੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਚੁਸਤ ਦੂਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਭੇਜੇ ਜਾਣ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਣ। ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੀਏ।" ਸਭ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਗੱਲ ਮਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੋ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਸਿੱਧਾਰਥ, ਵਿਜਯ, ਜਯੰਤ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਨੰਦਨ—ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਕੇ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ: 'ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਓ, ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ।' ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇਹਾਂਤ ਕਰ ਗਏ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਬੁਲਾਵਾ ਹੀ ਦਿਉ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਲਈ ਚੰਗੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਓ।" ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਵਿਦਾਈ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਲੰਮੇ ਅਪਰਾਟਾਲਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲੇ, ਮਾਲਿਨੀ ਨਦੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਫਿਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੰਜਾਲ ਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚੇ, ਕੁਰੁਜਾਂਗਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਝੀਲਾਂ, ਸੁੱਧ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਦੂਤ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਲੀਏ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਰਦੰਡਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਕੂਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆਏ, ਜੋ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸੀ; ਉਥੇ ਵਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕ੍ਸ਼ੁਮਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਧਿਭਵਨ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੁਦਾਮਾਨਾ ਪਹਾੜ ਲੰਘੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਆਸਥਾਨ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਾਲੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਪੋਖਰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਗਏ। ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਥੱਕ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹਾੜੀ ਨਿਵਾਸ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਦੂਤ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗਾ। ਉਸੇ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਦੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਅਜੀਬਾ-ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਰਜਾਉਣ ਲਈ ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੋਈ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹੋਰ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਮਜਾਕ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ਕਰਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਕਰਮ noble ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਭਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ: "ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਇਕ ਗੰਦਲੇ, ਮੈਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।" "ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਗੰਦਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਾਧੇ, ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਸਨ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਚੰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਵੇਖੀ।" "ਰਾਜ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੂੰਡ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਗ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਗਈ ਸੀ।" "ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟੇ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਉੱਡਦਿਆਂ ਵੇਖੇ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।" "ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਧਰਮਵਾਨ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਨਣ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਰਥ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਇਕ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।