ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਦੀ ਕੋਈ ਪਹਚਾਣ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਰਾਜ ਵੀਰਾਨੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਾਨੀ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਾਹਠਵੀਂ ਸੱਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਿਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: “ਭਰਤ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਲੋ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਦੂਤ ਭੇਜੋ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉਣ। ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?” ਸਭ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੀ, ਉਹ ਜਾਵਣ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਿਆ, “ਆਓ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਵਿਜਯ, ਜਯੰਤ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿਓ: ‘ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਜਲਦੀ ਆਉ, ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।’ ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਇਹ ਬੁਲਾਵਾ ਦੇਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ।” “ਰਾਜਾ ਤੇ ਭਰਤ ਲਈ ਵਧੀਆ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਣਾ। ਸਫਰ ਲਈ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ ਤੇ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਦੂਤ ਜਲਦੀ ਨਿਕਲ ਪਏ।” ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲੰਮੇ ਅਪਰਾਟਾਲਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ, ਮਾਲਿਨੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੰਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਕੁਰੁਜਾਂਗਲ ਖੇਤਰ ਲੰਘੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਤ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਦੰਡਾ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਨਿਕੂਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਉਥੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਕੁਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ’ਤੇ ਉਹ ਬੋਧਿਭਵਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਹਲਿਕ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੁਦਾਮਾਨਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੰਘੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਰਿਆ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲ ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵੇਖੇ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਫਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਰੁਕੇ ਨਹੀਂ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ’ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਾਜ ਲਈ, ਉਹ ਦੂਤ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਹੁਣ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨਹੱਤਰਵੀਂ ਸੱਰਗ ਸੁਣੋ। ਓਸੇ ਰਾਤ, ਜਦ ਦੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘੀ ਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਨੇ ਵਾਜਾ ਵਜਾਇਆ, ਕੁਝ ਨੱਚੇ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕ ਤੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੱਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਭਰਤ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਆਈ। ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਨਾਲੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਣ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਅਵਿਵਸਥਿਤ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਝੜਕੇ ਗੰਦਲੇ, ਮੈਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਗੰਦਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੱਸਦੇ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਖਾਏ, ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਜ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਗ ਫੇਰ ਬੁਝ ਗਈ। ਧਰਤੀ ਚਿਰ ਗਈ, ਬਹੁਤ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਤੇ ਪਹਾੜ Bikhar ਕੇ ਧੂੰਆਂ ਕਰਦੇ ਦਿਸੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਛਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੂਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।