ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਯਮ, ਕੁਬੇਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਰੁਣਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੀ ਆਚਰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਇਕ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇक्षਵਾਕੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਆਲੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਠਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ ਅੱਜ-ਕਲ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਮਾਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੇਜ਼ ਦੂਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਲਦੀ ਜਾਓ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਓ—ਕਿਸ ਲਈ ਦੇਰੀ ਕਰੀਏ?" ਸਾਰੇ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਜਾਵਣ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਸਿਦਧਾਰਥ, ਵਿਜਯ, ਜਯੰਤ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨੰਦਨ—ਆਓ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਜਾਓ, ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਹੋ: 'ਮੁਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੰਤ, ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਓ; ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਬੁਲਾਵਾ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਲਈ ਚੰਗੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਗਹਣੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ।" ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਅਤੇ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਵਿਦਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲੰਬੇ ਅਪਰਾਟਾਲਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਮਾਲਿਨੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦੇ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੰਜਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੁਰੁਜੰਗਲਾਂ ਰਾਜ ਪਾਰ ਕਰਦੇ। ਪੂਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸ਼ਰਦੰਡਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸੁੱਚੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਨਿਕੂਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਜੋ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਕੁਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਬੋਧਿਭਵਨ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਹਲੀਕ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਦਾਮਾਨਾ ਪਹਾੜ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਸਥਾਨ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਾਲੀ ਨਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਡੱਬ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਾਘ, ਸ਼ੇਰ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਦੂਤ, ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਰੁਕਣ ਦੇ ਬਜਾਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਵਸੇਬੇ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਦੂਤ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਹੁਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਣੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਉਸੀ ਰਾਤ, ਜਦ ਦੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਇਕ ਅਸਹਾਇਕ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ—ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਣ, ਕੁਝ ਨੱਚਣ, ਤੇ ਹੋਰ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਤੇ ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ, ਭਰਤ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਕ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ?" ਭਰਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਣੋ, ਇਸ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵੱਲਾਂ ਖੁਲੀਆਂ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਗਿਰ ਕੇ ਇਕ ਗੰਦੇ, ਮੈਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡੱਬ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਉਸ ਮੈਲੇ ਡੱਬ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ।" "ਫਿਰ, ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਚਿਉਣਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਿੰਡੀਆਂ ਖਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।" "ਰਾਜ-ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਅਚਾਨਕ ਬੁਝ ਗਈ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਥਾ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਤੇ ਦੂਤਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਰਾਜ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਲਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ।