ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਚਾਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਇੰਜ ਸਮਝੋ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਬਿਨਾ, ਲੋਕ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਰਾਜ ਬਿਨਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੀ ਉਹਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ, ਉਹ ਸੰਦਲ, ਅਗਰ, ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਬਿਨਾ ਪਾਣੀ, ਜੰਗਲ ਬਿਨਾ ਘਾਹ, ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਬਿਨਾ ਗਵਾਲਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੰਡਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧੂੰਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਸਾਡੀ ਪਹਚਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਇਥੋਂ ਹੀ ਇਲਾਹੀਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਨਾਸਤਿਕ ਜਾਂ ਸੰਦੇਹੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਰਾਹ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਲਈ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਹੀ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਯਮ, ਕੁਬੇਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵਰੁਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੁਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਡੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਬਨ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦਇਆਲੁ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਾਹਠਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ—"ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਦੂਤ ਭੇਜੋ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ, ਫੇਰ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੀ, ਭੇਜੋ।" ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਿੱਧਾਰਥ, ਵਿਜਯ, ਜਯੰਤ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਂ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਓ—'ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੰਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਓ, ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ।' ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਪਿਉ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਇਨਾ ਹੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ ਤੇ ਭਰਤ ਲਈ ਵਧੀਆ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਲੈ ਜਾਓ।" ਫਿਰ, ਯਾਤਰਾ-ਯੋਗ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਏ ਅਤੇ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਚਲੇ। ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਤ ਜਲਦੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਲੰਮੇ ਅਪਰਟਾਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ, ਮਾਲਿਨੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੰਜਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਕੁਰੁਜਾਂਗਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਤਲੇ ਪਾਣੀ ਵੇਖਦੇ, ਦੂਤ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ, ਦਿਵਯ ਸ਼ਰਦੰਡਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਨਿਕੂਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਪੋਵਨ, ਜੋ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਉਥੇ ਗਏ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕੁਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ ਤੇ ਬੋਧਿ-ਭਵਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਬਾਹਲੀਕ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੁਦਾਮਾਨਾ ਪਹਾੜ ਪਾਰ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਆਸਥਾਨ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਾਲੀ ਨਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਜਲਾਸ਼ਯਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੇਰ, ਚੀਤੇ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਲਾਜ ਲਈ, ਉਹ ਦੂਤ ਬਿਨਾਂ ਥੱਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨਹੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰਾਤ, ਭਰਤ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਚੰਗਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਆਇਆ, ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।