ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਧਨਵਾਨ ਲੋਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਐਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਵੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ। ਨਾ ਹੀ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਪਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਕੱਲਾ ਤਪस्वੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ-ਮਗਨਤਾ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਤੁਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਨਾਂ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਫੌਜ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਟਿਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੋਹਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਜਲਦੀ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜੰਗਲਾਂ ਜਾਂ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਨਾਂ ਹੀ ਨਿਯਮਤ ਲੋਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦਰਿਆ, ਘਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੰਗਲ, ਜਾਂ ਗਵਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਗਾਂਵਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਝੰਡਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਸਾਡਾ ਝੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦਿਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈਆਂ, ਜੋ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੰਦੇਹੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਰਾਹ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਯਮ, ਕੁਬੇਰ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵਰੁਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਸਾਡਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਜ ਬਿਨਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦਾਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਹਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਿਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਭਾਰਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਚਲੋ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਦੂਤ ਭੇਜੋ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ—ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੀਏ।" ਸਭ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਫੇਰ ਕਿਹਾ: "ਆਓ, ਸਿਧਾਰਥ, ਵਿਜਯ, ਜਯੰਤ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਨੰਦਨ—ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ: 'ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ।'" "ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਕਿ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਘਰ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਧੀਆ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ।" ਫਿਰ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਏ ਅਤੇ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਲੰਮੇ ਅਪਰਾਟਾਲਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਚਲੇ, ਤੇ ਮਾਲਿਨੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੰਜਾਲ ਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਕੁਰੁਜਾਂਗਲ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੰਘੇ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਤ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਚੀ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਰਦੰਡਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਕੂਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਉਪਵਨ, ਜੋ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਲਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਧਿਭਵਨ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਜੋ ਹਥੀਲੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਾਹਲੀਕ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਦਾਮਾਨਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲੰਘੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਾਲੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।