ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਤੇਲ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅੰਜਾਂ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ: "ਹਾਏ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ? ਰਾਮਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ?" ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਕੈਕਈ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ, ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਪਤੀ-ਘਾਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਡਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ। ਰਾਮਾ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਏ?" "ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਮਾ, ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ?" ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਰਾਘਵ ਦੀਆਂ ਮਰਯਾਦਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੋਈਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਯੋਧਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਝੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਵਾਂਗ, ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਲੋਕ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਘਰ ਅਤੇ ਚੌਕ ਖਾਲੀ, ਔਰਤਾਂ "ਹਾਏ!" ਕਰਦੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਬਿਨਾਂ ਆਸਮਾਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਚਾਨਕ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਰਾਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਥਾਹ ਹਾਜ਼ਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸੂਰਜ ਬਿਨਾਂ ਆਸਮਾਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਝੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਚੌਕ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਅਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਹਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ। ਅਯੋਧਿਆ, ਰੋਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਜੀ, ਲੋਕ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਏ, ਉਹ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਗਈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਰਾਜਸੀ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਮੌਦਗਲਯ, ਵਾਮਦੇਵ, ਕਸ਼ਯਪ, ਕਾਤਿਆਯਨ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਾਬਾਲੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੱਲ ਮੁੜੇ, ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਰਾਤ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀ ਲੱਗੀ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।" "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਕੇਕਈ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹਨ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਬੱਦਲ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਗੂੰਜੇ, ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਵਰਸਦੇ। ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੀ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਧਨ ਨਹੀਂ, ਪਤਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ ਬਣਦੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਆਪਣੇ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਵਚਨ 'ਤੇ ਟਿਕੇ, ਉਹ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ 'ਤੇ, ਧਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਇਕੱਠ, ਜੋ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਦੇ ਹਨ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਵਪਾਰੀ ਆਪਣਾ ਲਕੜ ਨਹੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸਜੀ-ਸਵਾਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਮਰਦ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਧਨੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਸੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਧਨੁ-ਵਾਦਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਨਾ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤਾਲੀਮ ਘਰ ਵਿੱਚ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਵਪਾਰੀ, ਜਿਹੜੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੂਣ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਇਕੱਲਾ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਨਾ ਸਿਆਣਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ।" "ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਫੌਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਦੁਖ, ਲੋਕਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ।