ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਓ; ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਇਕੋਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੇਹਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਪਰ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹੀ ਹਾਲਾਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਆਉਣਗੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਹਰਨ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਜੋੜਾ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਗਏ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹੀ ਪਾਪ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੀਰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਇਹ ਉਸੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਣਹਿੱਤ ਖਾਣ ਨਾਲ ਰੋਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਣੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਥੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ; ਮੈਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਬਦਿਆਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਮ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਯਮ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ; ਮੇਰੀ ਯਾਦਸ਼ਤ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ? ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਅਸਹਾਇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁੜ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੰਵਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਨੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੁਗੰਧਤ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਵੇਖਣਗੇ। ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਮਤਿ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਛੂਹ, ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦਾ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਬੇਬਸ ਤੇ ਸੁੱਥਿਆ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਹਾਏ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਘਵ! ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹਾਏ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ! ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਹਾਏ, ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਹਾਏ, ਸੁਮੀਤਰਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ! ਹਾਏ, ਕੈਕਈ, ਮੇਰੀ ਕਠੋਰ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਲੰਕ ਹੈ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਲਈ। ਹੁਣ, ਪੈਂਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਵੇਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੱਟ ਰਾਜ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਥੀ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਪੂਰੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਰਥੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਾਜੇ-ਯੰਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਚਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਮੰਗਲਮਈ ਵੀਣਾਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਭਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਤੇ ਕੇਸਰ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਆਈਆਂ। ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਲੈ ਆਈਆਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਜਾ ਲਈ ਉਚਿਤ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਨਾ ਜਾਣੀ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੁਝ ਵੀ ਵਾਪਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨੇੜੇ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਪਰ, ਉਹ ਨਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ, ਲਾਜ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਮਰਯਾਦਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਲੰਗ ਨੂੰ ਛੂਹੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।