ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਤਪस्वੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਉਡਾਨ ਭਰੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਪस्वੀ, ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਸੰਤੁਸਟੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪस्वੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ, ਦਿਵਯ ਰਥ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤਪस्वੀ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ; ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਦੁਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੁਖ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਭੋਗੇਂਗਾ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਇੱਕ ਖਸ਼ਤਰੀ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ। ਪਰ, ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਤੇਰੇ ਤੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗੀ—ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਜਿਵੇਂ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਦਾਤ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਵਿਚ ਰੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅੱਗ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਪਾਪ, ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧੁਨੀ ਦੀ ਦਿਸਾ 'ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਪਕਣਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਰੋਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਦੁਖ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਧੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ: ਕਿ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। "ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ; ਮੈਨੂੰ ਛੂਹੋ ਨਾ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਰੋਦਾ ਤੇ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਰਾਘਵ 'ਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।" "ਜੇ ਰਾਮ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ; ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਜਦ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ?" "ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਦੁਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁੜ ਵੇਖਣਗੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਰਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।" "ਧਨਿਆ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਭੰਵ, ਚਮਕਦੇ ਦੰਦ, ਤੇ ਮੋਹਕ ਨੱਕ, ਚਾਂਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ।" "ਧਨਿਆ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੁਗੰਧਤ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਖਿੜੇ ਕੌਲ ਵਰਗਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਆਯੋਧਿਆ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਛੂਹ, ਜਾਂ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।" "ਮਨ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਗੁਆਚਣ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਫੇਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਤੇਲ ਮੁਕਣ 'ਤੇ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਦੁਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਬੇਬਸ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਾਉ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।" "ਹਾਏ, ਰਾਘਵ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ! ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ! ਹਾਏ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਮੇਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ! ਹਾਏ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?" "ਹਾਏ, ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਹਾਏ, ਸੁਮੀਤਰਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ! ਹਾਏ, ਕੈਕੇਈ, ਮੇਰੀ ਨਿਰਦਈ ਵੈਰੀ, ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ 'ਤੇ ਕਲੰਕ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਨ-ਵਾਸੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਤਿਆਗ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਪੈਂਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਤੇ ਅਗਲੇ ਸਵੇਰੇ ਆਇਆ, ਰਾਜ ਮਹਲ 'ਤੇ ਭਟਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁਧੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਤੇ ਗਾਇਕ, ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਰੀ ਬੋਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਡੇ ਮਹਲ 'ਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਜੋ ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ, ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਧੁਨ ਨਾਲ ਜਾਗ ਕੇ, ਪੰਛੀ—ਜੋ ਡਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਜੋ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਿੰਜਰਿਆਂ 'ਚ ਸਨ—ਗਾ ਲੱਗ ਪਏ। ਵੀਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਮਹਲ 'ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਵਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ 'ਚ ਚੰਦਨ ਤੇ ਕੇਸਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ।