ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਸਾਡੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਦੁਖਦਾਈ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ, ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਪਿਤਾ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੰਤੋਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਓਹੀ ਦੁੱਖ, ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਦਾਨ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਹਾਲ ਤੇਰਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਮਪਤੀ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗੀ ਦੇ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। "ਇਹੀ ਪਾਪ, ਜੋ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਰਾਜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਮਹਿਲਾ, ਇਹ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਰਾਬ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ: ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿਆਂ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ, ਕੌਸਲਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।" "ਜੇ ਅੱਜ ਰਾਮ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਯਮਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਾ ਵੇਖਣ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਦੁਰਲਭ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ, ਕੌਸਲਿਆ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ?" "ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਕੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤਾ ਹਨ।" "ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦ, ਮੋਹਕ ਨੱਕ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ।" "ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ।" "ਉਹ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸ ਤੋਂ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਾਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਛੂਹਾਂ ਜਾਂ ਸੁਆਦਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ।" "ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ 'ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਬੇਬਸ ਤੇ ਸੁਧ-ਬੁੱਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਝੱਟਦੀ ਹੈ।" "ਹਾਏ, ਰਾਘਵ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹਾਏ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਹਾਏ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ?" "ਹਾਏ, ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਹਾਏ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ! ਹਾਏ, ਕੈਕਈ, ਮੇਰੀ ਨਿਰਦਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਲੰਕ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਭਟੇ ਅਤੇ ਭਟੀਆਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਰਥਵਾਨ, ਜੋ ਸੁਭਾਗੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸੁਸੰਸਕਾਰਤ ਸਨ, ਗਾਇਕ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਬੋਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਪੂਰੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਰਥਵਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਸਨ, ਉਹ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਗਾਇਕ ਸੰਗੀਤ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਟਹਿਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਚਹਿਚਹਾਣ ਲੱਗ ਪਏ।