ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਉਹੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪੁਣਿਆਤਮਾ, ਵਿਦਿਆ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇਕ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਨਿਭਾਉ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੈੜਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਸਬੰਧੀ ਨੂੰ, ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜਲ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤਪਸਵੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵੋ; ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨਿਸੰਤਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾਵੇਂ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਪਰ, ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗੀ—ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ, ਬਿਲਕੁਲ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹੀ ਪਾਪ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੀਰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕਲਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਪੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਣਹੋਣੀ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ: ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆਜ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ।" ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਰਾਮ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਜਮਲੋਕ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਗੇ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ; ਮੇਰੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜਦ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਤੇ ਡਿੱਠਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ?" "ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਲੋਕ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤੇ ਹਨ।" "ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦ, ਮਨਮੋਹਣੀ ਨੱਕ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਯੋਧਿਆ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰਸਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਛੂਹ, ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।" "ਮਨ ਦੀ ਸਾਫ਼ਗੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਫੇਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਬੇਬਸ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਕੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।" "ਹਾਏ, ਰਾਘਵ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹਾਏ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ! ਹਾਏ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?" "ਹਾਏ, ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਹਾਏ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ! ਹਾਏ, ਕੈਕੇਈ, ਮੇਰੀ ਨਿਰਦਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਉੱਤੇ ਦਾਗ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਵੇਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਭਟ, ਚਾਰੀੋਟੀਆ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਥ-ਸਵਾਰੀ, ਜੋ ਸੁਭਾਗੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ, ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਭਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਵਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਥ-ਸਵਾਰੀ ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਛੇੜਦੇ ਹਨ।