ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਗਰ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਦਿਲੀਪ, ਜਨਮੇਜਯ, ਨਹੁਸ਼ ਅਤੇ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਵਿਦਿਆ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨੀ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" ਦਸ਼ਰਥ ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਭਾਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੇਵਤਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਤਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ascetic ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਰਥ 'ਚ ਸੁਤਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲ-ਤਿਲ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤਪਸਵੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਕਹਿੰਦਾ, "ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ; ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਤੀਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਅਣਜਾਣੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦੁਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਦੁਖ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਵੱਢੇਗਾ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਰਾਜਾ, ਅਣਜਾਣੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਾ ਦਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਤਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ, ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਪਾਪ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਧੁਨੀ ਵੱਲ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਕੀਤਾ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਹ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਣ-ਹਾਜਮ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਦੁਖ ਮੈਨੂੰ ਆਇਆ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ: ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।" ਦਸ਼ਰਥ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ।" "ਜੇ ਰਾਮ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਯਮਲੋਕ 'ਚ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਸਮਝਦੇ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਦਿਲੋਂ ਮਿਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।" "ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦਾ ਦੁਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਹ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕ ਕਣ-ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਵੇਖਣਗੇ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਮਾਨਵ ਨਹੀਂ।" "ਧਨਿਆ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਕੰਵਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਭੰਵ, ਚਮਕਦੇ ਦੰਦ, ਮੋਹਣੀ ਨੱਕ ਅਤੇ ਚੰਦ-ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ ਵਰਗਾ, ਵੇਖਣਗੇ।" "ਧਨਿਆ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੁਗੰਧੀ ਚਿਹਰਾ, ਸ਼ਰਦ-ਚੰਦ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ, ਵੇਖਣਗੇ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਯੋਧਿਆ ਆਇਆ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ, ਵੇਖਣਗੇ।" "ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਮਨ-ਭਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ।" "ਮਨ ਦੀ ਸਫਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇਲ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੁਖ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਬੇ-ਬਸ ਅਤੇ ਅਸਮਝੀ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵੱਢਦੀ ਹੈ।" "ਹਾ, ਰਾਘਵ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਹਾ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹਾ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੇਰੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਹਾ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?" "ਹਾ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਹਾ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਤੂੰ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਆਸਥਾ ਵਾਲੀ! ਹਾ, ਕੈਕੇਈ, ਮੇਰੀ ਨਿਰਦਈ ਵੈਰੀ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਲੰਕ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਨ-ਵਾਸ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋਇਆ, ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਭਟਾਂ, ਚਰੋਕੇ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਆਏ। ਇਹ ਰਥ-ਚਾਲਕ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਾਣਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।