ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਕੌਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੜਾਂ, ਕੁੰਦਰੂ ਅਤੇ ਫਲ ਲਿਆਏਗਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਜਾਂ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੇ, ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਖਵਾਏਗਾ? ਪੂਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਅੰਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਤੇਰੇ ਤਪਸਵੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲੋਚ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ? ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ, ਯਮ ਲੋਕ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੀਂ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਯਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਆਖਾਂਗਾ: 'ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਣ, ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਲੈਣ।' ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਟੂਟ ਵਰ ਦੇਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ, ਪੁੱਤਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸੀ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਉਹ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈ ਜਿਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਹ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਗਰ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਦਿਲੀਪ, ਜਨਮੇਜਯ, ਨਹੁਸ਼ ਅਤੇ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਵਿਦਿਆ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਗਨਿਹੋਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਲ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੁਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਸਾਕਾ, ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਪਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਸਵਰੂਪ, ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ 'ਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤਪਸਵੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ; ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਅਣਜਾਣੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ, ਓਹੀ ਦੁੱਖ, ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹੋਏ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਅੰਤ ਤੇ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਇੱਕ ਖਸ਼ਤਰੀ, ਅਣਜਾਣੇ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ। ਪਰ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਾਤ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਸੋਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਚਿਤਾ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹੀ ਪਾਪ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅਨੁਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗਲਤ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ: ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ, ਕੌਸਲਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾ। ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰੋਂਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾ ਸਮਝਦੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ; ਮੇਰੀ ਯਾਦਸ਼ਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ? ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ ਜੋ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁੜ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ, ਚਮਕਦੇ ਦੰਦ, ਮੋਹਕ ਨੱਕ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸੁਗੰਧੀ ਮਈ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਨ ਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜੋ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ, ਤੇਰੀ ਮਤਿ ਦੀ ਗੜਬੜ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਛੂਹ, ਨਾ ਸਵਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਗੁਆਉਣ ਨਾਲ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਫੇਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।