ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਜੜਾਂ, ਕੁੰਨ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲ ਲਿਆ ਕੇ ਖਵਾਏਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਖਵਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਹਾਇ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਦੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੰਨੀ, ਜੋ ਅੰਨੀ ਵੀ ਹੈ, ਬੁੱਢੀ ਵੀ ਹੈ, ਅੰਨ੍ਹੀ ਵੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗਾ?" ਉਹ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਰੁਕ ਜਾ, ਜਾ ਨਾ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਨਾ ਜਾ। ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਅਸਹਾਇ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ," ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ। "ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਂਗਾ: 'ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣੋ।'" "ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਕ ਅਖੂਟ ਵਰ ਦਿਉਣ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਯੋਧੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ।" "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਉਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਗਰ, ਸ਼ੈਬਯ, ਦਿਲੀਪ, ਜਨਮੇਜਯ, ਨਹੁਸ਼ ਅਤੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਤੂੰ ਉਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ, ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਯਜ੍ਯ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਪਤਨੀ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਰੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਲਦੀ ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇ। ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਅਣਜਾਣੇ ਮਰਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਓ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਦੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਅਣਜਾਣੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ।" "ਪਰ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸੋਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। "ਇਹੀ ਪਾਪ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੀਰ ਚਲਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਣੀ, ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਖੋਟਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲ਼ੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ: ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਜ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਕੌਸਲਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰੋਂਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।" "ਜੇ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਇਕ ਵਾਰੀ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਜਾਣਣਗੇ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਮੇਰੀ ਯਾਦاشت ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਦੂਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ?" "ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁੜ ਵੇਖਣਗੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ, ਮੰਗਲਮਈ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।" "ਉਹ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਭੌਂਹਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਦੰਦ ਚਮਕਦੇ, ਨੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਛੂਹ, ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ।" "ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਗੁਆ ਕੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਤੇਲ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਰਾਹ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।