ਰਾਜਾ ਦੇਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਜਾਨ-ਬੂਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਣਵਾਸੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਤਪस्वੀ, ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਜਾਨ-ਬੂਝ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜੀਵਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼ਵਾਲੀ ਹੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਦਾ?" "ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।' ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਵਿਖੇਰੇ ਹੋਏ, ਬੇਹੋਸ਼ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।" "ਮੈਂ, ਇਕੱਲਾ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੁਖੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: 'ਕੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ? ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਧਰਮਵਾਨ; ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮ੍ਰਦੁ-ਸੁਰ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ? ਬੋਲ।'" "ਉਹ ਮਾਪੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਦੇ, 'ਕਿਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਣਾਂਗਾ? ਕੌਣ, ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੋਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਲਾਮ ਕਰੇਗਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਾਂਗਾ?' 'ਕੌਣ ਜੜਾਂ, ਕੁੰਦੀਆਂ, ਫਲ ਲਿਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖਵਾਏਗਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ, ਬਿਨਾ ਰਾਖੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹਾਂ?' 'ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੰਨ੍ਹੀ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਤਪਸਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ?' 'ਰੁਕ, ਪੁੱਤਰ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਨਾ ਜਾ; ਕੱਲ੍ਹ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੀਂ।' 'ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਦੁਖੀ, ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ।' 'ਫਿਰ, ਵੈਵਸਵਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ: "ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ।"' 'ਧਰਮਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਰਖਵਾਲਾ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਬੂਨ ਦੇਵੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਰਭੈ ਰਹਾਂ।' 'ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਸੱਚ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਤੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।' 'ਤੂੰ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਉਹ ਸੂਰਵੀਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ।' 'ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਗਰ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਦਿਲੀਪ, ਜਨਮੇਜਯ, ਨਹੁਸ਼ ਅਤੇ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।' 'ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਸਭ ਪੁਣਿਆਤਮਾ, ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸੀ, ਧਰਤੀ ਦਾਨੀ, ਅੱਗ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।' 'ਤੂੰ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।' 'ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜਲ-ਤ੍ਰਿਪਿੰਡੀ ਕਰਣ ਲੱਗਾ।" "ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਜਲਦੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਲਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।'" "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਵ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦੇ, ਦੇਵੀ ਰਥ ਵਿੱਚ, ਜਲਦੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ-ਅਤਮਾ ਤਪਸਵੀ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਜਲ-ਤ੍ਰਿਪਿੰਡੀ ਕਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: 'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ; ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਇਕੱਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।'" "ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਰੀ, ਭਿਆਨਕ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਦੁਖ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੁਖ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾਵੇਂਗਾ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤਪਸਵੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਹੋ ਕੇ, ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ।" "ਪਰ, ਇਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਇਹੀ ਪਾਪ, ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਹੇ ਕੁਮਾਰੀ, ਇਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਣ-ਸੁਧ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਰੋਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੁਖ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ: ਕਿ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਕੌਸਲਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ, ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਬਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਹੇ ਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।