ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਥਾਨ 'ਚੋਂ ਤੀਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਤੀਰ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਆਦਰਨੀਯ ਜਣੇ, ਅੰਨੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬੇਖਬਰੀ 'ਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਚੋਟ ਲੱਗ ਗਈ। ਹੁਣ ਜਿਹੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਣ। ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰੀ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਆਹ ਭਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਜੇ ਤੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਨਾਂ ਦੱਸਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਲੱਖ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਕੋਈ ਖਸ਼ਤਰੀ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਿਰ ਸੱਤ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ—ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਚੱਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਮ੍ਰਿਗ ਚਮੜੀ ਵੱਖਰੀ ਪਈ ਹੋਈ, ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ, ਇਕੱਲਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਮਾਪੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਢਹਿ ਪਏ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ? ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ? ਕੁਝ ਬੋਲ।" "ਕੌਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪਾਠ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗੀ?" "ਕੌਣ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਆ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇਗਾ?" "ਕੌਣ ਜੜਾਂ, ਕੁੰਦੀਆਂ, ਫਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਖਵਾਏਗਾ?" "ਮੈਂ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਅੰਨੀ, ਬੁੱਢੀ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੀ ਹੈ?" "ਨਾ ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ; ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਈਂ।" "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਦੁਖੀ, ਬੇਸਹਾਰੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤਰਸ ਜੋਗੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।" "ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮਰਾਜ) ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲਾਂਗਾ: 'ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ।' ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਖੁੱਟ ਨਿਡਰਤਾ ਦੀ ਵਰਤਾਨਾ ਦੇਵੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਸੱਚ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ 'ਤੇ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਯੁੱਧ 'ਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।" "ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਉਹ ਵੀਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ 'ਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਾ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਸਗਰਾ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਦਿਲੀਪ, ਜਨਮੇਜਯ, ਨਹੁਸ਼ ਤੇ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਜਾ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਤਕਰਮੀ, ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦਾਨੀ, ਅਗਨੀ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇਕ ਪਤਨੀ ਵਫਾਦਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਨਸੀਬ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਸਾਕ, ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਤਰਪਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ: "ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਵਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਨੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇ; ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਅਣਜਾਣੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਓਹੀ ਦੁੱਖ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਮਾਰਿਆ, ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ। ਪਰ ਇਹੀ ਹਾਲਤ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਨ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।