ਰਾਮ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਲੱਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ—ਜੋ ਅੰਨੇ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਸਨ—ਹੁਣ ਮਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਨਿਰਬਲ ਤੇ ਅੰਨੇ, ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਸ ਦੀ ਕਠੋਰ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦਿਆਂ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਨ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਹੈ, ਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਥੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਜਾਣ ਵੀ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਹਾਇ ਹਨ, ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਦੂਜੇ ਡਿੱਗਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਦੱਸ ਦੇਵੀਂ; ਉਹਦੀ ਅੱਗ ਤੇਰੇ ਵਲ ਨਾ ਵੱਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।' ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, 'ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਨੁਕੀਲਾ ਤੀਰ ਕੱਢ ਦੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਾਹ ਦੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਢੇਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੀਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਾਂਗਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਕੱਢ ਲਏਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹੀ ਚਿੰਤਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੀ ਜਦ ਤੂੰ ਤੀਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।' ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਖੀ, ਨਿਰਬਲ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ। ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, 'ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵੈਸ਼ ਸੀ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਤੀਰ ਦੇ ਘਾਵ ਨਾਲ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਕੰਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਝੁਕਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਤੀਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ। ਹੁਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਨ੍ਯਾਯੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।' ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਤੁਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਬੁੱਢੇ, ਅੰਨੇ ਤੇ ਅਸਹਾਇ—ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪੰਛੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਦਾਸ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਦਿਲ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਹੇ ਸਨ; ਜਦ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਗਹਿਰੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜਲਦੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆ।' 'ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੇਟਾ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਆ।' 'ਜੇਕਰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਨਾ ਰਖੀਂ।' 'ਤੂੰ ਅਸਹਾਇਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਅੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਂ। ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ?' ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਡਰ ਅਤੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਹੌਂਸਲਾ ਜੁਟਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਆਈ ਭਿਆਨਕ ਮਾੜੀ ਘੜੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। 'ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ।' 'ਮਹਾਨਵਰ, ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਥੀ।' 'ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦੀ ਘੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।' 'ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਘਾਵ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।' 'ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਲੋਹੇ ਦਾ ਤੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਛੱਡਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ।' 'ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਤੀਰ ਕੱਢ ਲਿਆ।' 'ਤੀਰ ਕੱਢਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਅੰਨੇ ਤੇ ਪੂਜਨਯ, ਉਸਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।' 'ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੇ।' ਇਹ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਏ ਕਰਦੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੇ, ਉਹ ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ। ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਹਾਏ ਕਰਦੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪ ਆ ਕੇ ਇਹ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਲੱਖ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵਲੋਂ ਜੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।