ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦੇ ਢੇਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਣਦੇ ਤੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਖਾਣਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੁਆਦਲਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ, "ਅਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ!" ਸੋਹਣੇ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਾਲੇ ਮਰਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਕੀਮਤੀ ਕੰਡੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਉਂਦੇ। ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਾਈ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਕਰਦੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਨਿਪੁੰਨ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਯਥਾ-ਨਿਯਮ ਕਰਦੇ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਯਜ੍ਯ-ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਛੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਅਪਾਠਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਣਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਯਜ੍ਯ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੱਕੜੀਆਂ ਟਿਕਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਛੇ ਬਿਲਵ ਦੇ, ਛੇ ਖਦੀਰ ਦੇ, ਫਿਰ ਬਿਲਵ ਦੇ ਹੋਰ ਛੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ ਦੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਦੂਜੀ ਦੇਵਦਾਰ ਦੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਬਾਂਹ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਯਜ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਕُل ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕੀ ਯਜ੍ਯ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੱਕੜੀਆਂ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ’ਚ ਇਕੀ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਜੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇਕੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਹਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਅੱਠ-ਕੋਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ, ਇੱਟਾਂ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਮਾਪ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਚੌਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਆਹੁਤੀ ਚੌਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਹ ਚੌਕ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਚੌਕ ਗਰੁੜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਨਵਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਸੱਪ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਜਾਨਵਰ ਯਜ੍ਯ-ਥੰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਡਿਆ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਉਥੇ ਬਿਤਾਈ। ਹੋਤ੍ਰ, ਅਧਵਰਯੁ, ਤੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਉਥੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਚਰਬੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਚਰਬੀ ਦੇ ਧੂਏਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੂੰਘੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਹੋਰ ਯਜ੍ਯਾਂ ਲਈ ਆਹੁਤੀ ਪਲਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਲਈ ਨਲ ਦੀ ਟੋਕੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਲਪ-ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ; ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਚਤੁਸ਼ਟੋਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਉਕਥ੍ਯ, ਫਿਰ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਈਆਂ। ਜੋਤਿਸ਼ਟੋਮ, ਆਯੁਸ਼ੀ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਅਭਿਜਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ, ਆਪਤੋਰਯਾਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਪੱਛਮੀ ਅਧਵਰਯੁ ਨੂੰ, ਦੱਖਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ; ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ। ਯਜ੍ਯ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਜਲਾ ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਦਿਓ।" "ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਰਤਨ, ਕੀਮਤੀ ਪਥਰ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗਾਂ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਦਿਓ; ਪਰ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ’ਤੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸੋਨਾ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਚਾਂਦੀ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੌਲਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਈ। ਰਿਸ਼ਿ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ, ਉਚਿਤ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਨਾ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੰਬੂਨਾਦ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਮਾਤਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਤੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਗਹਿਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।