ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਚਚਰਿਤਰ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੀ ਹੋ ਵੀ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਦ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੋਵੇ, ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ ਜੋ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗੂ ਬਲਵਾਨ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ, ਘੀ, ਪਿੰਡ, ਕੁਸ਼ਾ ਜਾਂ ਖਦੀਰ ਦੇ ਥੰਮ—all ਇਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਰਤਣ ਮਗਰੋਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਰਾਜਪਾਟ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਤਾਕਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੈ ਲਈ ਗਈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਦਿਰਾ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਰਾਮ ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਾ ਰਸ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਯਜਨ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ੇਰ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਕਿਸੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਇੱਥੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਏਗਾ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ, ਸੂਰਮੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਲਦ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦਾ ਆਚਰਨ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਰੀਤਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ— ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੀਜਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ; ਚੌਥਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੁਣ, ਨਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਹੇ, ਨਾ ਰਾਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ—ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਾਜ, ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਮੇਰਾ ਆਪ, ਮੇਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ—all ਹਲਾਕ ਹੋ ਗਏ; ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਖੁਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਲੂਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਵੈਭਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਹੋਸ਼ ਉਡ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਗਰਮ ਆਹ ਭਰੀ; ਤੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਪ ਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਕੰਡਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੋਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿਚ ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਥੀਂ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਦਇਆਵਾਨ ਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ।" "ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਕਸਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੋਟਸ ਵਾਂਗ ਸਿਰ ਤੇ ਜੋੜ ਕੇ, ਰੋਦੀ ਤੇ ਕੰਬਦੀ, ਡਰ ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਿਚ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਮੇਹਰ ਕਰ, ਮੈਂ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ—ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ।" "ਉਹ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪਤੀ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਿਹਰ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ; ਪਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਅਣਚੰਗਾ ਬੋਲਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਸੋਗ ਹੌਂਸਲਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਗ ਗਿਆਨ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੋਗ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸੋਗ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ।" "ਵੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰ ਵੀ ਸਹਿ ਲਈਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਸੋਗ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਕਰਤਵ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਸਮਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਅੱਜ ਪੰਜਵੀਂ ਰਾਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਖ ਸੋਗ ਨੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਆਸਰਾ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੋਗ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਆਖੇ, ਤਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੌਸਲਾ ਪਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸੋਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਵੈਭਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਰਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਦੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾਗਦਾ ਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।