ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਕਰੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਰੂਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਇਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣੇ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਜਦ ਤਕ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਾਜ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਰੋਕੋ, ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਤਾਉ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਂਸੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਸੀ, ਨੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਕਸੂਰ ਕਰਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤ—ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਪਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਉਲਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਲਾਹਣਾਂ ਹੀ ਉਠਣਗੀਆਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਹੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਸਰਤਾਜ, ਸਾਕਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੀ ਰਹੇਗੀ? ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ?" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਾਨਕੀ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਗਹਿਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਐਸਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਗਮ ਵਿਚ ਰੋਈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲਿਆਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਖੜਾ ਸੀ; ਸੀਤਾ, ਰੋ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਜ-ਰਥ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਵਾਅਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੰਜੀ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ, ਉਹ ਰਸਤਾ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਰਮ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਦਿਨ ਉਥੇ ਰਹਿਆ, ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਮ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਏ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ, ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕਲੀਆਂ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਲਾਵਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਮੁਰਝਾ ਗਏ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਚੱਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਸ਼ੂ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁੰਭੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਗੰਦਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਲਾਵਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਮਲ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹਾਰ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਗਦੇ ਫੁੱਲ, ਅੱਜ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਕ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ, ਬਾਗਾਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਗਾਇਬ ਹਨ, ਅਤੇ, ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਉਪਵਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਲੋਕ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜ-ਰਥ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਜ-ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਪਣੇ ਮਹਲਾਂ, ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਨਾਰਾਂ 'ਤੇ, ਔਰਤਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ, ਸਾਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਵੈਰੀ, ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਉਦਾਸ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮੂੰਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ। ਜਦ ਰਥ ਚਾਲਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਗਹੀਰ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਦ-ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।" "ਨਾ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਨਾ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਅਚਾਨਕ ਲਿਆ।