ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ 'ਚ ਹਰ ਇੱਕ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਯਜਨ ਸਥਲ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਚੰਗੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਦਿਨ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਜਲੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਇਹ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਭ ਯਜਨ ਕਰਮ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵਰਗਿਆ ਅਤੇ ਉਪਸਦ ਆਦਿਕ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੋਮਾ ਪੀਸਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਰਾਜਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮੱਧਾਨ੍ਹ ਦੀ ਸੋਮਾ ਪੀਸਣ ਹੋਈ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸੋਮਾ ਪੀਸਣ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੁਚੱਜੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾ ਛੁੱਟੀ, ਨਾ ਗਲਤ ਹੋਈ—ਸਭ ਕੁਝ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਖੁਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੂਰਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਥੱਕਿਆ ਜਾਂ ਭੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਯੋਗ ਸਹਾਇਕ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਸ਼ਕ, ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ—ਸਭ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੀਮਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਖਾਇਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਰਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਈ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਥੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖਾਣੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, “ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਵੇ!”—ਇਹ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ। ਸੁੰਦਰ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਉਂਦੇ। ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਵਾਕਚਾਤੁਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਕਰਦੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਨਿਪੁੰਨ ਦਵਿਜ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਯਜਨ ਕਰਮ ਕਰਦੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਛੇ ਵੈਦਾਂਗਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣ, ਅਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਕੁਸ਼ਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯਜਨ ਦੇ ਥੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਬਿਲਵ, ਛੇ ਖਦੀਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ। ਇੱਕ ਥੰਮ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਣਾਏ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੇ। ਇੱਕੀ sacrificial ਥੰਮ, ਹਰ ਇੱਕ 'ਤੇ ਇੱਕੀ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇੱਕੀ ਵਸਤ੍ਰ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਹਿਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਠ-ਕੋਣੀ, ਮ੍ਰਦੁ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਠੀਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਹੋਏ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਇੱਟਾਂ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਚੁਲ੍ਹੀ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਲਈ ਬਣੇ ਹੋਏ ਯਜਨ ਵੇਦਿਕਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗਰੁੜ ਆਕਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੰਖਾਂ, ਤਿੰਨ ਤਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ, ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਜਾਨਵਰ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਸੱਪ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਜਲ-ਚਰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਜਾਨਵਰ ਯਜਨ ਥੰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪੰਛੀ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਉਥੇ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਤ੍ਰ, ਅਧਵਰਯੁ ਅਤੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਗਏ। ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਛੀ ਦੀ ਚਰਬੀ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ, ਉੱਚਤ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।