ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਚਯ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਧੀਆ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੱਕੜ ਲਿਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਇਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਉ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੋਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ; ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਲਈ ਇਹ ਰਿਵਾਜ਼ੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਹਰਣ ਮਾਰ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਲਦੀ ਕਰ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਸਮਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕ ਗਿਆ, ਲਹੂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭਾਈ ਜੀ, ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ, ਹੁਣ ਯਜਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਧੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਯਮੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਣਮਾਪ ਬਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕਰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਚਤ ਹੋਮ ਕੀਤਾ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਨੁਕੂਲ ਬੇਦੀ, ਦੇਵਸਥਾਨ ਅਤੇ ਆਰਾਧਨਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਫਲ, ਕੁੰਦਰੇ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਪਾਣੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਵਾਸ ਲਈ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸੁੰਦਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਉੱਤਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਯੋਗ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਤੀ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਬੈਠੇ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਉ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਾਈ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋਤਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਗਿਆ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਰਥਵਾਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ, ਸੁੰਨਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਥਵਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਤਦ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗੰਗਾ ਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ "ਹਾਏ! ਹਾਏ!" ਕਰਦੇ ਰੋਣ ਲੱਗੇ, "ਹਾਏ ਰਾਮ!" ਉਹ ਲੋਕ, ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ, ਆਹ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਅਸੀਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।" "ਦਾਨ, ਯਜ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਂਗੇ।" "ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੂਣ ਵਿਲਾਪਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਿੱਧਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।