ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਾਮਾਯਣਮ੍

ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਵਾਂਤ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਦਿੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨਰਮ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀਏ, ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨਾ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।" ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। "ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਰਹੀਏ, ਪਿਆਰੀਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸ ਸਕਦੇ ਹਾਂ," ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੈਦਿਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵੈਦਕਿ ਵੈਲਮੀਕਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਵੈਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ "ਬੈਠੋ" ਆਖ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਆਪਣਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਇੱਥੇ ਇਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਉ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ। ਰਾਮ ਨੇ, ਝੋਪੜੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬਣਤ, ਠੀਕ-ਠਾਕ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦਿੱਖ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਉਮੀਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜਾ ਕੇ, ਨਵਾਂ ਵਾਸ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤੀ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਿਰਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਯਾਦ ਰੱਖ," ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਕੀਤਾ। "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਰਗ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਯਜਨ ਕਰੀਏ। ਜਲਦੀ ਕਰ, ਸਮਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ," ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲਾ ਮਿਰਗ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਿਰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕ ਗਿਆ, ਸੂਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਘਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਲਾ ਮਿਰਗ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਧਰਮਵਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਯਜਨ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।" ਰਾਮ, ਸੰਯਮੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਆਨੰਦ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਉਗਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਨਵੀਂ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਚਤ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਰਘਵ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲਈ ਉਚਿਤ ਅਲਤਾਰ, ਪੂਜਾ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੰਕਟ-ਮੁਕਤ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਪਾਣੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਲੱਕੜ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਰਘਵ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਸੋਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ, ਵਧੀਆ ਬਣੀ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ, ਤਿੰਨੇ ਇੱਕਠੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲਯਵਤੀ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਵੈਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਗੁਹਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦਾ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਆਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਗੰਧਤ ਜੰਗਲ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਰਥਵਾਹ ਆਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ, ਨਿਰਜਨ, ਚੁੱਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਗहरे ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ?" ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਰਥਵਾਹ, ਤੇਜ਼ ਚਲਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਫਾਟਕ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ, ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਰਥਵਾਹ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗੰਗਾ ਤੇ ਰਘਵ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ, ਮਹਾਨ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।" ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੰਸੂ ਆ ਗਏ, "ਹਾਏ! ਹਾਏ!" ਕਰਦੇ, "ਰਾਮ!" ਪੁਕਾਰਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ, ਜੋ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, "ਅਸੀਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਘਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।