ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਬੇਹਿਸਾਬ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇਕੱਠੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਸੁਹਾਵਣਾ ਕੰਢਾ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਵਾਫ਼ਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਓ, ਪਿਆਰੀ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਧੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਵੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਆਓ, ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਰਗ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਈਏ; ਨਵੇਂ ਵਾਸ ਲਈ ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੱਕ ਮਿਰਗ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਯਮ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।" ਭਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਰਗ ਯਜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ; ਜਲਦੀ ਕਰ, ਪਿਆਰੇ, ਸਮਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਵੀ ਲੰਘਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲਾ ਮਿਰਗ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕ ਗਿਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੂਨ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮਹਾਨ, ਇਹ ਕਾਲਾ ਮਿਰਗ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਯਜਨ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਣਗਣਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਨੰਦਤ ਮਨ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਉਗਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਾਪ-ਹਰਨ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਨੁਕੂਲ ਵੇਦੀਆਂ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਪਾਣੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਸਮਿੱਧਾਂ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ—ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਵਾਸ ਲਈ ਚੁਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਿਰਗ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਤੀ ਦਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਰਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਬੈਠੇ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਵੰਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਗੁਹ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜਦ ਰਾਮ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵਿਦਾਈ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਭਰਦਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਲੈ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰਿਆ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖਿਆ। ਅਯੋਧਿਆ ਨਿਸ਼ਚਲ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਸੀ, ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਥੀ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਟਾਹਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹਾਏ! ਅਫ਼ਸੋਸ!" ਅਤੇ "ਹਾਏ ਰਾਮਾ!" ਚੀਕ ਪਏ।