ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ, ਅਲਸ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤਿੰਨੇ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਖੋ, ਇਹਨਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਾਲਮਲਿ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹਨ।” ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਭਲਾਤਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੁਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖੋ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਟੋکرਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਛੱਤੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਮਾਧੂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਟਯੂਹ ਪੰਛੀ ਦੀ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੋਰ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮਨਮੋਹਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ।” ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਬਹੁਤ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਅਸੀਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚਾ-ਉੱਚਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਕੰਢਾ, ਸੁਖਮਣੀਏ, ਬਹੁਤ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਲਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਵਾਫਰ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ ਬੜਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਓ, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ, ਪਿਆਰੀਏ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।” ਫਿਰ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਚਯ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਇਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਰਾਮ ਉਸ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬਣਿਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਆਓ, ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਈਏ; ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇੱਕ ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਵਿਧੀ ਆਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਯਾਦ ਰੱਖ।” ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਚੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ; ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਲਦੀ ਕਰ, ਪਿਆਰੇ, ਸਮਾਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਸੁਮੀਤਰਾ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਹੂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਨੋਬਲ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ, ਯਜਨਾ ਕਰ, ਤੂੰ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।” ਰਾਮ, ਸੰਯਮੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਿਵਾਸ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮੰਗਲਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਉੱਚੀ ਤਮੋ-ਨਾਸਕ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ, ਆਸ਼ਰਮ ਲਈ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦੀਆਂ, ਮੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲੇ, ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਪਾਣੀ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਸਮਿਧ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਉਚਾਰਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਝੋਪੜੀ, ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੰਦਰਸਭਾ ਵਾਂਗ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਤਮ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਤੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਜੀਤ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲਯਵਤੀ ਦਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਅਪਨੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣਨ ਜੋਗ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਗੁਹ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਣਾ ਤੇ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।