ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਚਿੱਤ੍ਰਕੂਟ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੋ; ਹੁਣ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਸੁਸਤਾਪਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਤਿੰਨੇ ਉੱਠੇ, ਨਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੁਹਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤ੍ਰਕੂਟ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਖੋ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੰਬਲ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੜੇ ਜਾਂਦੇ ਜੜੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਭਲਾਤਕ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖੋ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟੋکرਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਛੱਤੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਟਯੂਹ ਪੰਛੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਰ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੋਹਣੇ ਵਿਛੋਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।" ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੁਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਚਿੱਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਚਿੱਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਸੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ। "ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢਾ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਵਾਫ਼ਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁੱਕਵਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਓ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਾਸ ਬਣਾਈਏ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।" ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਧੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਚਯ ਦੇ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆਉ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਵਾਸ ਬਣਾਈਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁਟੀਆ ਬਣ ਗਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆਓ, ਇੱਥੇ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ; ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਸ ਦਾ ਵਿਧੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇੱਕ ਹਿਰਣ ਮਾਰੋ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵਿਧੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਭਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਮਝ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮृਗ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਕ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮ੍ਰਿਗ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਹਵਨ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਇੰਦਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੰਪੂਰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚਤ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਲਈ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਲਤਾਰ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪੁਣਯ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ। ਵਣਮਾਲਾਵਾਂ, ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਜਲ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸ ਲਈ ਚੁਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਉਤਮ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਚਿੱਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਤੀ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਬੈਠੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਹਾ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ-ਸੀਤਾ ਦੀ ਭਰਦਵਾਜ ਆਸ਼੍ਰਮ ਜਾਂਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।