ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਚਿਰਾਗ ਰਾਮ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ, ਹੁਣ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਸਫਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਲਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਤਿੰਨੇ ਉੱਠੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਹ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵੱਲ ਪਕੜ ਲਿਆ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਖੋ, ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਕਿਵੇਂ ਫੁੱਲਿਆਂ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਜਦੇ ਹੋਣ, ਸਾਲਮਲੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸਾਨੂੰ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟੋکرਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮਧੁ-ਭਰੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਟਯੂਹ ਪੰਛੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਰ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ।" "ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਢਲਾਨਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ, ਤਿੰਨੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ, ਕੰਦ-ਮੂਲ, ਫਲ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਸੀ। "ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਕਿਨਾਰੇ, ਹੇ ਸੁਮਧੁਰ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਕੰਦ-ਮੂਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁੱਕਵੀਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੀਏ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰੀਏ।" ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਬੜੀ ਉਸ਼ਨਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਚਿਆ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲੱਕੜ ਲਿਆ, ਇਸ ਥਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ-ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਵਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆਇਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਝੋਪੜੀ ਪੂਰੀ ਬਣ ਗਈ, ਵਧੀਆ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆਓ, ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਈਏ; ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਵਾਂ ਘਰ ਵੱਸਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇੱਕ ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਆ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਰਣ ਲਿਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਮ੍ਰਿਗ ਚੜ੍ਹਾ, ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਲਦੀ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਮਧੁਰ, ਸਮਾਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨ ਗਿਆ, ਖੂਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਮ੍ਰਿਗ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸਯੰਮੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਸਨ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਭ ਸੰਕਲਪ ਮੰਤ੍ਰ ਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰੇ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਸੰਖ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਉਗਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ-ਸ਼ਾਂਤਿ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉੱਚਤ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਲਈ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੇਦੀ, ਮੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲ, ਕੰਦ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਪਾਣੀ, ਕੂਸ਼-ਘਾਹ ਤੇ ਸਮਿੱਧਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਝੋਪੜੀ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਸੀ, ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੰਢਿਆਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੋਹਣੇ, ਮਨੋਹਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਤੀ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਭੁੱਲ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੁਹਾ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।