ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਦਰਿਆ ਵਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਲਗਭਗ ਇਕ ਕੋਸ ਹੋਰ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ—ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕਈ ਉੱਤਮ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਰਸ ਮਾਣਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਸੁਹਾਵਣੇ ਦਰਿਆ-ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਚਵੰਜਾ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਛਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੌ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ ਰਾਮ ਨੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। "ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣ, ਹੁਣ ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ।" ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਜਗਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਉਠੇ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਰਸਤਾ ਫੋਲਦੇ ਹੋਏ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਚਿਤ ਵੇਲੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖੋ, ਦਰੱਖਤ ਅੱਜ ਇੰਝ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਲਮਲੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਲਾਟਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਅਛੂਤੇ ਹਨ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟੋਕਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਧੂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਟਯੂਹ ਪੰਛੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੋਰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਮਨਮੋਹਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਅਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। "ਇਹ ਸੁਹਾਵਣਾ ਕੰਢਾ, ਹੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਕਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰੀਲੇ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਓ, ਪਿਆਰੀਏ, ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਵੱਸ ਲਈਏ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ, ਨੇ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਰਚਾਅ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਲੱਕੜ ਲਿਆਉ; ਇੱਥੇ ਇਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਉ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਝੋਪੜੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਇੱਥੇ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਾਸ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ; ਜੋ ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਵਸਤੀ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਹਿਰਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ।" ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਲਦੀ ਕਰ, ਹੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕ ਗਿਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ, ਯਜਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪੇ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਭ ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਸੇਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੂਰੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉੱਤਮ ਹੋਮ ਕੀਤੀ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲਈ ਯਥੋਚਿਤ ਵੇਦੀਆਂ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਪੱਕਾ ਮਾਸ ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਲ ਅਰਪਣ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਤੇ ਸਮਿਧਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।